Motown was ’tree op ladder’ voor zwart Amerika

Platenlabel Motown viert zijn vijftigjarig bestaan. Het produceerde talrijke hits en hielp de rassenscheiding in de Verenigde Staten slechten.

De plastic keukentafel ligt vol dozen en stappels singletjes van Mary Wells. Naar boven gekeerd ligt ’Please Forgive Me’, de B-kant van een Wells-hit uit 1960. Het lijkt alsof iemand tijdens het inpakken van de singletjes weggelopen is.

Dat is ook de bedoeling van het Motown-museum, vertelt een gids. Het is gevestigd in twee villa’s in Detroit, waar Berry Gordy Jr. de eerste wereldhits van zijn platenmaatschappij opnam. De platenbaas zelf bewoonde met zijn gezin de eerste verdieping van één villa, die in het museum is gereconstrueerd,

„De distributie gebeurde in het begin gewoon aan de keukentafel”, aldus de gids. Hij wijst naar een oranje tweezitsbank in de woonkamer. „Zanger Marvin Gaye sliep vaak op die bank als de opnames tot in de nacht doorliepen. Hitsville USA (de naam die Gordy zijn eerste villa gaf, red.) was 24 uur per dag open.”

Detroit herdacht gisteren dat Gordy vijftig jaar geleden een kleine lening van zijn vader kreeg om een platenlabel te beginnen. Dat zou hij Motown dopen, een afkorting van Motortown (autostad), de bijnaam van Detroit, eind jaren vijftig de bruisende hoofdstad van de Amerikaanse auto-industrie.

Motown maakt nog altijd muziek, maar zonder Gordy. Die verkocht het bedrijf in 1988. Maar voor veel muziekfans blijft de naam verbonden aan zijn ’Motown Sound’. Gordy wist de zwarte jazz, blues, r & b en gospelmuziek te versmelten tot een popgeluid dat een massapubliek veroverde. In het museum hangen foto’s en platen van onder anderen Smokey Robinson, Diana Ross, The Supremes, Stevie Wonder, Jackson 5 en The Temptations, die Gordy wereldberoemd maakte.

Op de begane grond staat de beroemde Studio A, waar vele nummer-1-hits werden opgenomen. Een foto van Stevie Wonder toont hoe hij en de musici op elkaars lip zaten in de vroegere garage.

De pijpenla ervoor was dertien jaar lang het kantoor. Het had een sigarettenautomaat voor de gouden kelen van de artiesten die onder contract stonden, en een prikklok voor het personeel.

Gordy, intussen 79, runde Motown als een familie. Hij gaf artiesten les in gedrag en ’kwaliteitsbewaking’. Bij een glazen uitstalkast met blauwe Supremes-jurken meldt de gids dat het trio dat woord nooit mochten gebruiken. „Een jurk draag je naar een bal, zei hij. Jullie dragen een uniform. Met dat woord wilde hij hen trots en zelfbeheersing bijbrengen. Ze moesten een eenheid vormen en er altijd onberispelijk uitzien.”

Motown draaide om veel meer dan muziek. Het was de eerste zwarte platenmaatschappij die zich agressief en met succes ook op blanken richtte. Zijn artiesten moesten aanvankelijk in het Zuiden nog in gesegregeerde zalen optreden, maar mede dankzij hun succes viel de scheiding tussen blank en zwart publiek later weg.

„Alle zwarten waren trots op Motown”, vertelt de 55-jarige huisvrouw Adrian Webb uit Detroit, die het museum bezoekt. „De artiesten gaven mensen het zelfvertrouwen om ook hun droom na te jagen. Ze baanden een weg voor de volgende generatie. Het waren gouden jaren voor Detroit.” Motown werd snel het succesvolste zwarte bedrijf in de VS.

Het is passend dat de viering vlak voor de beëdiging van Barack Obama als nieuwe president komt, zei Duke Fakir, een van de Four Tops, in een recent interview. Motowns succes onder blanken hielp hen om ’een beetje anders naar zwart Amerika te kijken’. Het was ’één trede op de ladder’ die ertoe bijdroeg dat de VS in 2009 hun eerste zwarte president krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden