Mosul is bevrijd, maar IS nog niet verslagen

Iraakse politieagenten zwaaiden vandaag met de nationale vlag terwijl ze in het historische deel van Mosul de bevrijding van de stad vierden. Beeld AFP

Iraks tweede stad Mosul is officieel bevrijd van IS. Maar dat betekent niet het eind van de terreur-groep, die nog gebied bezet houdt en zich niet gewonnen geeft.

Iraks tweede stad Mosul is officieel bevrijd van de islamitische groep IS. Vandaag feliciteerde de Iraakse premier Haider al-Abadi in Mosul zowel het Iraakse leger als de stad daarmee. Hoewel er in Bagdad en Oost-Mosul op straat feest werd gevierd, was het in de ontheemdenkampen, waar veel van de 800.000 inwoners van de stad nu wonen, rustig.

De afgelopen weken is Mosul een aantal keren ‘bijna bevrijd’ verklaard, maar steeds ging de strijd door. En zelfs vandaag liet Abadi’s toespraak op zich wachten vanwege hevige straatgevechten in een paar huizenblokken in de oude stad. Daar vochten voornamelijk buitenlandse IS-strijders zich dood, of bliezen zich op in huizen die het leger doorzocht. Tien strijders probeerden te ontkomen door de Tigris over te zwemmen naar Oost-Mosul, maar die zouden zijn ontdekt en doodgeschoten.

Te controleren is dat niet; journalisten zijn de afgelopen dagen van de frontlinie geweerd, vermoedelijk vanwege de vele slachtoffers bij het leger.

Moeizaam en bloedig

De strijd om Mosul heeft 265 dagen geduurd, waarbij vooral die om het westelijk deel moeizaam en bloedig was, met officieel honderden, maar vermoedelijk duizenden burgerdoden. Die vielen bij luchtaanvallen op panden waar IS hen vasthield, of IS schoot hen dood als ze probeerden te vluchten.

Van West-Mosul ligt zo’n 80 procent in puin. In de oude stad is de stank van de lijken ondraaglijk en de schade enorm.

Velen vinden het te vroeg om te feesten, omdat IS nog lang niet weg is uit Irak. Het heeft de stad Talafar nog in handen en zou vandaaruit Mosul kunnen aanvallen, net als Hawija, wat een gevaar is voor de oliestad Kirkuk, en het Hamrin-gebergte vanwaaruit IS Daijala en zelfs de hoofdstad Bagdad bedreigt.

IS gebruikt die gebieden nu als springplank, zoals eerder deze week het dorp Imam ten zuiden van Mosul, waar het Iraakse leger omsingeld werd en twee Iraakse journalisten omkwamen. Gedacht wordt dat tal van aanhangers in Mosul ondergronds zijn gegaan, onder wie tieners die IS heeft getraind in het plegen van aanslagen, waarvan er de afgelopen weken in bevrijd gebied meerdere zijn geweest.

Beeld AFP

Terugtrekken

Terwijl ook de strijd tegen IS in Syrië doorgaat, is de verwachting dat IS zich steeds meer terugtrekt naar het onherbergzame grensgebied tussen Irak en Syrië. Dat is een herhaling van 2010, toen de Amerikanen de groep in Irak wisten te decimeren, maar ze zich in de grensregio hergroepeerde en in juni 2014 met de inname van Mosul terugkwam.

Dat leidt tot de vraag of de kosten wel opwegen tegen de baten. Duizenden burgers zijn omgekomen, en honderdduizenden raakten ontheemd. Zelfs in eerder bevrijde steden als Tikrit, Ramadi en Falluja is nog niet iedereen teruggekeerd. Het Iraakse leger leed hevige verliezen; een derde van zijn mannen zou zijn gesneuveld, maar officiële cijfers zijn er niet. Steden raakten ernstig beschadigd, en de wederopbouw gaat miljarden kosten. Maar Irak krijgt door de lage olieprijs en de enorme corruptie al nauwelijks zijn normale budget rond.

De sociale gevolgen zijn groot, door wantrouwen tussen mensen, trauma’s die niet behandeld worden, gezinnen die vanwege al dan niet vermeende banden met IS uit steden worden geweerd.

Belangrijk

De bevrijding van Mosul betekent het verlies van de hoofdstad van het inklinkende kalifaat. Die klap is deels symbolisch, maar belangrijk is ook dat er geen aaneengesloten territorium meer is. De terreurgroep heeft minder inkomsten, die immers leunen op belastingen van burgers en ondernemers. De andere belangrijke inkomstenbron, die van olie, liep ook al flink terug doordat veel oliebronnen door het Iraakse leger heroverd zijn.

De bevrijding van Mosul betekent zeker niet het einde van IS in Irak. Daarvoor zal nog veel strijd nodig zijn, ook op ideologisch vlak. Belangrijk is dat IS Iraakse soennieten voor zich wist te winnen omdat de regering hen achterstelde. Het is de vraag of Bagdad na de wittebroodsweken van de bevrijding van Mosul de wederopbouw snel genoeg in gang weet te zetten om die onvrede het hoofd te bieden en radicale krachten hun voedingsbodem te ontnemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden