Mosoel is binnen, dus op naar Bagdad

Mosoel, een van de belangrijkste steden in Irak, is in handen gevallen van de radicale moslims van de Isis, de Islamistische Staat in Irak en Syrië. Hoe heeft dat kunnen gebeuren? En welk machtsspel steekt hierachter?

IRBIL - Wat maakt Mosoel bijzonder en waarom kwam de val zo snel?

In Mosoel wordt een strijd uitgevochten tussen ontevreden soennitische Irakezen en de sjiitische regering in Bagdad. Hoewel er daarom veel (sjiitische) militairen en politiemensen in de stad waren, is er relatief weinig gevochten, want de officieren van het Iraakse leger waren al snel verdwenen. Niet dat ze deserteerden, ze hadden de opdracht te vertrekken. Hun soldaten volgden, merendeels met achterlating van hun wapens. De rebellen konden zo oprukken naar het militaire vliegveld, waar ze helikopters en groot militair materieel buit maakten. Onderweg bevrijdden ze zo'n 2500 gevangenen. Burgers verlieten de stad massaal uit angst voor wat hun te wachten stond. De Isis-militanten maken gebruik van hun lege huizen, het leger kan de stad alleen van buitenaf bestoken.

Is de hele stad bezet?

De oostelijke wijken zijn in handen van en worden bewaakt door de Koerden. De gouverneur van Mosoel heeft hen opgeroepen hun militairen in te zetten om Isis te verjagen, maar ze zeggen dat daarvoor toestemming nodig is van Bagdad. De Koerdische troepen zijn wel in staat van paraatheid gebracht om de eigen autonome regio te beschermen, die niet ver ten noordoosten van Mosoel begint.

Wat wil Isis bereiken?

De groep opereert tot nu toe vooral in Syrië. Daar krijgt ze echter steeds meer tegenstand van andere verzetsgroepen en van het Syrische regeringsleger. De aandacht is daarom verlegd naar Irak. Isis wil een islamitisch kalifaat stichten, gebaseerd op de samenleving ten tijde van de profeet Mohammed. De strijders hebben al maanden voet aan de grond in het soennitische Falloedja, maar dat lukt niet in het naburige Ramadi. Daar wordt nog steeds gevochten en Isis gebruikt bomaanslagen en ontvoeringen om burgers tot vertrek te dwingen - een lege stad is makkelijker te beheersen. De opzet om op te rukken naar Bagdad faalt tot dusver. Nu Mosoel binnen is, kan dat langs een andere route via Tikrit opnieuw worden geprobeerd.

Wie steunen Isis in Irak?

In Mosoel vond de groep steun van oud-officieren uit Saddams leger, vanwege hun beider banden met Al-Kaida. Soennieten in Irak, ook in Mosoel, verzetten zich al anderhalf jaar tegen de sjiitische regering van premier Al-Maliki omdat ze zich achtergesteld voelen. Opvallend is dat belangrijke politici Mosoel al verlaten hadden voor de stad viel - het lijkt alsof ze tijdig gewaarschuwd waren. Daarnaast menen veel Irakezen dat Isis voor deze operatie betaald wordt door Iran, dat al vanaf diens eerste regering nauw samenwerkt met Al-Maliki.

Welk machtsspel zit daarachter?

Iran is uit op chaos in Irak. Die zou in het voordeel moeten werken van premier Al-Maliki, die niet in staat bleek soennieten en Koerden te verleiden met hem een nieuwe regering te vormen. De puinhoop die nu met de verovering van Mosoel is ontstaan, en wellicht dreigt voor Bagdad, moet de verdeelde sjiieten achter Al-Maliki verenigen. Wellicht kan de premier zelfs de Koerden meekrijgen tegen de gevreesde islamitische strijders.

Ook Al-Kaida heeft in het verleden in Irak vaak gewerkt met steun uit Iran; Al-Kaida-strijders mochten zonder belemmeringen Iraans grondgebied oversteken op weg van Afghanistan naar Irak. Iran wil zo soennieten - die domineren in de regio, met Saoedi-Arabië voorop - en sjiieten uit elkaar drijven. Net als het (sjiitische) bewind van Assad in Syrië verzet Iran zich tegen de Saoedisch-Amerikaanse samenwerking in het Midden-Oosten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden