Moslims Spanje / Ze nemen ons moslims niet serieus

De rk kerk in Spanje moet weinig weten van een gesprek met de islam. Wat dat betreft vertolkt ze de sentimenten van een meerderheid van de bevolking. Gevolg: moslims en niet-moslims leven volkomen langs elkaar heen. ,,Een dialoog? Daar heb ik nog geen tijd voor gevonden.''

Aan het woord is Francisco Javier Martínez Fernández, aartsbisschop van Granada. We spreken de primaat in de Capilla Real (koninklijke kapel), naast de kathedraal, de plek waar het katholieke koningspaar Ferdinand van Aragon en Isabella van Castilië begraven ligt. Samen met hun dochter Johanna de Waanzinnige en schoonzoon Philips de Schone, ook bekend in onze eigen vaderlandse geschiedenis. Dit jaar herdenkt Spanje uitvoerig het feit dat Isabella 500 jaar geleden overleed.

De aartsbisschop, een gedrongen man met groot borstkruis om, lijkt binnen de Spaanse bisschoppenconferentie niet te behoren tot degenen die zich verzetten tegen een verzoek om heiligverklaring van de vorstin. Samen met haar man verdreef ze in 1492 duizenden Moren uit het laatste stukje Spanje (Granada) en met hen joden en zigeuners. ,,Ze was een uiterst godsvruchtige vrouw'', meent Martínez Fernández. De aartsbisschop ontkent dat hij zich voor moslims afsluit ('Ik vraag wel eens Arabische studenten op de koffie') maar voor officiële contacten tussen de kerk en moslimgroeperingen loopt hij niet warm. ,,Ik heb in Palestina gewoond en daarom weet ik dat een dialoog tussen christenen en moslims uitermate moeilijk is.''

De kerkleider weet zich gesteund door een meerderheid (66 procent) van de katholieke geestelijken in zijn land. Die vinden, bleek uit een enquête van het Centro Islámico-Cristiano, islamieten fanatici, met wie je maar beter geen serieus gesprek kunt beginnen.

Zo ver wil pastoor Francisco Javier Alaminos niet gaan, maar veel fiducie heeft ook hij er niet in. ,,Moslims roepen voortdurend dat de islam een godsdienst van vrede is. In de praktijk komt daar weinig van terecht.'' Zijn kerk, San Nicolás, staat vlakbij de nieuwe moskee die sinds medio vorig jaar in Granada in gebruik is. Pastoor Alaminos ziet de bouw ervan als pure provocatie. ,,Door die moskee recht tegenover het Alhambra neer te zetten willen ze laten zien: wij zijn terug op het Europese vasteland en we zullen dat op den duur veroveren voor de islam.'' Toch wil hij best de eerste stap zetten richting dialoog. Alleen: ,,Ik heb er nog geen tijd voor gevonden.''

Directeur Abdalhasib Castiñeira van de nieuwe moskee, zelf ex-katholiek, herkent dit soort opvattingen. De identiteit van het christelijke Spanje, zegt hij, berustte tijdens en ook nog lang na de Reconquista (herovering van het land op de Moren) op vijandigheid tegenover de islam. ,,Dat speelt nog altijd een rol in de houding van de overgrote meerderheid van de Spanjaarden tegenover moslims. Ze staan negatiever tegenover de islam dan tegenover het jodendom, nemen ons niet serieus.''

Na de extremistische aanslagen in New York, Washington, Casablanca en Istanbul is, zo erkennen deskundigen, de relatie er niet beter op geworden. Dat geldt vooral in de dorpen op het platteland. Maar ook een stad als Granada blijkt niet vrij van islamofobie.

Castiñeira: ,,Ik ontken niet dat de rk kerk veel goed werk heeft gedaan met de opvang van islamitische asielzoekers en dat sommige bisschoppen minder anti-islam zijn dan andere, maar van een dialoog willen ze niets weten. De animositeit tegenover de islam zit in dit land diep verankerd.''

Moslims leggen volgens hem vaak 'eenzelfde kortzichtigheid' tegenover het christendom aan de dag. ,,Er bestaat aan weerskanten veel wantrouwen, gebaseerd op onwetendheid. Zo heeft ruim de helft van alle katholieke priesters nog nooit een blik in de Koran geworpen. En de bijbelkennis van de meeste allochtone imams schat ik evenmin hoog in. Aan ons, autochtone moslims, de taak bruggen te slaan tussen beide religies.''

Zakaria Maza Vielva is voorzitter van het bestuur van de Temor de Allah (Vrees van God)-moskee op de Placeta Correo Viejo, een achterafpleintje in het centrum van Granada, omgeven door nauwe straatjes waar vooral allochtone moslims hun nering hebben. Vielva: ,,De geheime politie heeft bij ons huiszoeking gedaan om te kijken of we banden hebben met Al-Kaida. Er bleek geen spoor van bewijs. Dat tekent de sfeer. Nee, we voelen ons niet vervolgd, maar wel beknot in onze burgerlijke vrijheid .''

In kleermakerszit legt de voorzitter, ook een bekeerling, uit dat voor de Spaanse grondwet alle religies gelijk zijn, maar dat dit in de dagelijkse praktijk anders uitpakt. ,,In tegenstelling tot de katholieke kerk krijgen wij geen cent overheidssteun. Ook zijn we niet, zoals zij, vrijgesteld van onroerendgoedbelasting. Alle secularisatie ten spijt is de maatschappelijke structuur van dit land nog steeds door en door christelijk. Zo worden de plechtigheden in de Goede Week, de zogenaamde Semana Santa, door de Spaanse overheid gefinancierd.''

Men houdt, constateert Vielva, weinig tot geen rekening met de gevoeligheden van andere religies. Als voorbeeld noemt hij La Toma de Granada, het jaarlijkse feest om te herdenken dat sultan Boabdil op 2 januari 1492 de stad, het laatste bolwerk van Moorse macht in Spanje, moest overdragen aan Ferdinand en Isabella. Op de Plaza Bib-Rambla, vlak tegenover de plek waar toen de hoofdmoskee stond en nu de kathedraal, vond een publieke verbranding van de Koran en andere islamitische werken plaats. De Moorse bevolking werd voor de keus gesteld: zich laten dopen of emigreren.

Vielva: ,,Dit feest is dus erg grievend voor moslims. Desondanks eisen wij niet dat het wordt afgeschaft. We willen alleen dat men het triomfalistisch karakter verandert in een feest van verzoening. Maar tot dusver krijgen we bij kerk noch gemeente een poot aan de grond. De Spaanse media? Die nemen ons niet serieus, doen slechts aan incidentenjournalistiek.''

Hij zou graag willen dat er formele contacten met de rk kerk ontstonden, maar die houdt de boot af. ,,Moslims en christenen leven hierdoor volstrekt langs elkaar heen. Toch kunnen ze ons niet blijvend negeren, want de islam is bij wet erkend. En getalsmatig vormen we de op een na grootste religieuze gemeenschap van Spanje.''

Vielva is best bereid de hand in eigen boezem te steken. ,,Ik kan me indenken dat men van christelijke kant niet bepaald positief aankijkt tegen ultra-islamitische groepjes als de moerabieten die hier in Spanje een kalifaat willen instellen en de euro vervangen door een islamitische munt. Maar daarmee kun je toch niet alle moslims over één kam scheren. De onwil om serieus met ons in gesprek te gaan hangt samen met de eeuwenoude angst voor 'los Moros'.

De moslims in ons land, vooral geboren en getogen Spanjaarden zoals ik, moeten daarom hun niet-islamitische landgenoten duidelijk maken dat wij niet de islam uit het verleden vertegenwoordigen, maar die van de toekomst. Wij streven niet naar een omgekeerde reconquista, we willen alleen als gelijkberechtigde burgers deelnemen aan de samenleving.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden