Moslims in Sandzak vrezen de toekomst

AMSTERDAM - In zijn eigen regio wordt hij gezocht vanwege 'tegendraadse' politieke opvattingen. Zijn standpunten lijken bescheiden, maar zijn vooral onrealiseerbaar. Als vertegenwoordiger van de moslims in de regio Sandzak, tussen Servie en Montenegro, bezoekt dr. Sulejman Ugljanin momenteel ons land om over de positie van Sandzak binnen klein-Joegoslavie te praten.

Zijn missie heeft een hoog idealistisch gehalte; hij streeft naar een autonome status voor Sandzak, zodat moslims, Seviers en andere nationaliteiten er vredig kunnen samenleven. Het gebied staat zowel onder Servisch als Montenegrijns toezicht. Sandzak is een soort van provincie met zo'n 400 000 inwoners, de meesten moslim is. De moslim-Sandzakkers zijn bang voor een staat zoals klein-Joegoslavie, die de moslims geen gelijke rechten als de Serviers en Montenegrijnen toekent.

Ugljanin kreeg in zijn hotel onlangs een fax toegestuurd van zijn vrienden met een kopie van een aanhoudingsbevel, dat de autoriteiten in Sandzak tegen hem hebben uitgevaardigd. “Het was al moeilijk om het land uit te komen, nu wordt het nog problematischer om terug te gaan, zonder kans op arrestatie”, verzucht Ugljanin. Met zijn delegatie reist hij rond om de problematiek van Sandzak uit te leggen. De fel blauwe kleur van zijn ogen staat in scherp contrast tot de asgrauwe huidskleur van zijn vermoeide gelaat. Al wekenklopt hij aan bij Westerse landen voor steun. Deze week sprak hij nog met de vaste kamercommissie voor buitenlandse zaken en met Max van der Stoel, die zich als commissaris van de Conferentie voor Samenwerking en Veiligheid in Europa (CSVE), bezighoudt met etnische minderheden. Het statige Haagse pand van de organisatie voor niet-vertegenwoordigde naties en volken (UNPO), doet dienst als basis van de moslim-delegatie.

Hij noemt zichzelf president van de nationale moslimraad van Sandzak. Deze raad is eigenlijk een uitvloeisel van de Democratische Actiepartij (SDA), die voorheen ook vertegenwoordigers, afkomstig uit Sandzak, had in het Montenegrijnse en Servische parlement. Ugljamin: “Ik ben betrokken geweest bij de oprichting van SDA in Sarajevo en was zelfs vice-voorzitter. De huidige Bosnische president Izetbegovic was destijds in 1990 voorzitter van die partij. Later ben ik naar Sandzak gegaan en richtte daar nog een SDA op, waarvan ik voorzitter werd.” Door de opsplitsing van Sandzak in een Servisch en een Montenegrijns gedeelte, was het ene deel van de inwoners gedwongen te stemmen bij de parlementsverkiezingen in Montenegro en de andere bij die van Servie. Bij de parlementverkiezingen van 1990 in Servie en Montenegro kreeg de SDA drie mensen in het Servische en negen in het Montenegrijnse parlement. Ugljanin: “Je hoefde geen moslim te zijn om op ons te stemmen; de nadruk lag op het nastreven van democratie, met name in Sandzak.”

Volgens Ugljamin hebben er zowel moslims als niet-moslims op de SDA gestemd, met uitzondering van de Serviers want die stemden op de nationalistische Servische partijen. De problemen voor de SDA begonnen toen de partij de bevolking van Sandzak opriep geen kant te kiezen in de oorlog. “Wij hebben toen de bevolking kunnen overtuigen om niet deel te nemen in de strijd tegen de Slovenen en geen dienst te nemen in het leger. Vanwege deze opstelling zijn we bedreigd, sommige van onze medewerkers werden zo maar gearresteerd. Onze parlementsleden werd het spreken onmogelijk gemaakt. Vervolgens verboden de Montenegrijnse en Servische autoriteiten ons om partijbijeenkomsten te houden. Het laatste betekende min of meer het einde van de partij.”

In de nieuwe grondwet, die de oude communistische vervangt, wordt geen onderscheid meer gemaakt op basis van religie. Zodoende worden de Serviers en Montenegrijenen wel genoemd in de constitutie en kunnen daarom aanspraak maken op grondrechten. Moslims die nergens meer genoemd worden, hebben die mogelijkheid niet. Een reden voor de SDA-parlementleden om op te stappen. Nu worden de moslims helemaal niet meer vertegenwoordigd. “Daarom richtte ik de nationale moslimraad op, die zich specifiek bezighoudt met het streven naar gelijke rechten voor de moslims, vastgelegd in de grondwet.”

Moet het streven naar een autonome status voor Sandzak, waarin mensen van verschillende nationaliteiten en religie's naast elkaar leven, tot een onafhankelijk staatje leiden? Ugljanin: “Nee. Ik probeer het alleen voor elkaar te krijgen dat onze regio een speciale status krijgt binnen de grenzen. Waarbij de plaatselijke overheid in Sandzak ook meer zeggenschap krijgt.”

“Vorig jaar zijn we drie keer naar Belgrado geweest om het bewind in te lichten over de stand van zaken in Sandzak. Servische soldaten terroriseren Sandzak en arresteren te pas en te onpas moslims. Milosevic reageerde met de uitspraak dat hij verwachtte dat de Kroaten en Serven moslims hoe dan ook zouden aanvallen.

Het liefst ziet Ugljanin dan ook dat de VN manschappen stationeren in Sandzak. Voor hem is dat de enige manier om het doel van Sandzak als autonoom gebied te verwezenlijken. “We worden liever gecontroleerd door de VN dan door de Serven of Montenegrijen. De VN is onze laatste hoop op een voor iedereen in Sandzak rechtvaardig bestaan.” Optimistisch over de toekomst is hij echter niet. De inwoners van Sandzak hebben zich altijd het nauwst verbonden gevoeld met Bosnie. Nu hebben ze grote angst voor etnische zuiveringen in hun gebied, waarvan de moslims het slachtoffer worden. Een driedeling van Bosnie, ziet Ugljanin niet zitten. “De Sandzakkers hebben zich altijd Bosniers gevoeld. Onze voertaal is Bosnisch en vroeger was Sandzak integraal onderdeel van Bosnie-Hercegovina. Voor ons staat de ondertekening van de overeenkomst in Geneve gelijk aan de dood. Sterker: het symboliseert het einde van de Westerse beschaving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden