Moslims hebben zelf om hulp uit het moederland gevraagd

Van onze kerkredactie AMSTERDAM - De grootste organisatie van Turkse moslims in Nederland is woedend op minister Dijkstal van Binnenlandse Zaken. E. Ates, de voorzitter van de Turkse Islamitische Culturele Federatie (TICF) overweegt “alle overleg met de overheid te stoppen”. Ates maakt zich vooral boos om het verband dat Dijkstal legt tussen de in Nederland werkzame Turkse imams en de spanningen in de Turkse gemeenschap van de laatste weken, zoals die tussen Koerden en Turken, en de criminaliteit in deze bevolkingsgroep. In Nederland wonen naar schatting een kwart miljoen mensen die afkomstig zijn uit Turkije. De meesten zijn moslim.

Dijkstal had begin deze week in de Volkskrant gezegd dat een deel van de Turken in Nederland iedere aansluiting met de Nederlandse cultuur mist. “Die kijken uitsluitend naar de Turkse satellietzenders. Alles wat ze aan Nederlands nieuws krijgen, wordt hun via de Turkse filter gepresenteerd.” Dit werkt volgens Dijkstal politiserend. Hij noemde het “niet toelaatbaar” dat “het politieke spectrum van Turkije probeert greep te krijgen op, laat ik het voorzichtig zeggen, delen van de Turkse gemeenschap in Nederland.” Als voorbeeld noemde Dijkstal de in Nederland werkende Turkse imams. Die worden voor een paar jaar door de Turkse overheidsinstelling Diyanet naar Nederland gezonden en spreken vaak alleen Turks. Dijkstal zei dat deze imams “worden aangestuurd vanuit Turkije”.

De islamoloog Nico Landman van de Rijksuniversiteit van Utrecht vindt de uitlatingen van Dijkstal “onverstandig”, de woede van Ates “zeer begrijpelijk”. “Het is niet eerlijk om de kwestie van de imams in verband te brengen met politisering en polarisatie tussen Turken en Koerden, en uiteindelijk met geweld.”

Dat de Turkse overheid de Turkse moslims in Nederland probeert te beïnvloeden is volgens Landman echter wel een feit. Op de Turkse ambassade in Den Haag is een functionaris speciaal belast met de coördinatie van het werk van de 90 imams die door de Turkse overheidsinstantie Diyanet in Nederland zijn aangesteld. Deze door Diyanet betaalde imams werken in een van de 120 moskeeën van de Islamitische Stichting Nederland (ISN), een organisatie die nauwe banden heeft met Diyanet. Het ISN-bestuur wordt gedomineerd door topfunctionarissen van Diyanet, waarvan de meesten in Turkije woonachtig zijn. De voorzitter is traditiegetrouw werkzaam op de Turkse ambassade.

Begin jaren tachtig hebben veel plaatselijke organisaties de eigendomsrechten van hun gebouwen overgedragen aan de ISN, aldus Landman die is gepromoveerd op de institutionalisering van de islam in Nederland. Ook de bevoegdheid om moskeebesturen te benoemen werd officieel overgedragen aan de ISN. Het TICF van Ates heeft volgens Landman een meer democratische structuur. Maar het verschil in taken tussen TICF en ISN is niet erg duidelijk. Beide koepels hebben dezelfde leden en dezelfde doelgroep.

De sturing vanuit Turkije is niet louter organisatorisch en financieel. Ook ideologisch is er invloed. De doelstelling van Diyanet klinkt nationalistisch: “Diyanet streeft de nationale (Turkse) solidariteit en saamhorigheid na.” Ook de ISN probeert de islamitische en de Turkse identiteit in Nederland te verbinden. Liefde voor het vaderland wordt als eis van de islam gepropageerd. Zo hield de ISN in 1988 een inzamelingsactie voor het 'Fonds ter Versterking van de Turkse Luchtmacht'. Het ingezamelde bedrag (106.000 gulden) werd door de president van Diyanet in Turkije aan de Luchtmacht overhandigd.

Diyanet is een hiërarchisch instituut dat onder de verantwoordelijkheid van de minister-president opereert. Het hoofd wordt door de ministerraad aangesteld op voordracht van de premier. Nu Erbakan, de leider van de fundamentalistische Welvaarts partij, premier is, vrezen velen diens invloed op Diyanet.

Volgens islamoloog Landman loopt het zo'n vaart echter niet. “Diyanet is een groot instituut. Dat waait niet zomaar met nieuwe politieke winden mee. Hoogstens zal Erbakans Welvaartspartij invloed hebben op nieuwe benoemingen.”

Volgens Landman valt het met de sturing door Diyanet vanuit Diyanet-Turkije in de praktijk ook wel mee. “Formeel hebben ze dan wel de touwtjes in handen, maar op de dagelijkse gang van zaken in Nederland hebben Diyanet en de ISN niet overdreven veel invloed. De plaatselijke moskeeën opereren behoorlijk zelfstandig. Moskeebesturen worden weliswaar door de ISN benoemd, maar die moet toch luisteren naar de wensen van de plaatselijke gemeenschappen. Ik ken moskeeën waar het bestuur in korte tijd vijf vanuit Turkije gestuurde imams weigerde omdat geen van hen beviel.” Het uit Turkije betrekken van een imam heeft tenminste één groot voordeel: het salaris komt ten laste van de Turkse overheid, niet van de plaatselijke, veelal armlastige moskeeën.

De meeste imams van Diyanet zijn volgens Landman gematigd orthodox. “Ik vind het ongepast van Dijkstal om deze mensen in verband te brengen met radicale zaken zoals politiek geweld en criminaliteit.” Maar vindt Landman de formeel gezien toch erg autoritaire, op Turkije leunende organisatie van de Turkse islam in Nederland dan helemaal niet aanstootgevend? “De Turkse moslims in Nederland vinden dat kennelijk acceptabel. Het wordt wel voorgesteld alsof ze marionetten van Turkije zijn. Maar deze moslims hebben zelf om hulp vanuit het moederland gevraagd. Daar zijn ze toch vrij in?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden