Moslimpartij Tunesië: politieke islam is mislukt

Ennahda-aanhangers op het congres van de koerswijziging. Beeld reuters

Vanaf nu zijn politiek en religie strikt gescheiden bij Ennahda. De christen-democratie wordt het voorbeeld.

Hoeveel ideologische veren kon Ennahda laten zonder op te houden islamistisch te zijn? Sinds de partij in 2011 de eerste vrije verkiezingen in Tunesië won, worstelde ze met dit dilemma. Aan partijleider Rached Ghannouchi lag het niet. Die zag al langer een partij voor zich naar voorbeeld van de christen-democratische partijen in Europa. Een partij waarin de islam 'een referentie' is, zei hij vijf jaar geleden in deze krant; géén blauwdruk voor de samenleving.

Sinds gisteren is het officieel. Op een partijcongres nam de partij formeel afscheid van de politieke islam. "Wij zijn moslim-democraten nu", stelde Ghannouchi na afloop in een verklaring. Vanaf nu zullen religie en politiek binnen Ennahda strikt gescheiden zijn. Voor een partij die voortkomt uit de Egyptische Moslimbroederschap, is dat niet minder dan een erkenning dat het project van de politieke islam mislukt is.

Dictatoriaal en seculier
Het Tunesië van president Zine al Abidine Ben Ali was dictatoriaal, maar ook seculier. De verkiezingswinst van Ennahda zorgde destijds voor onrust. De Tunesiërs hadden geen dictator gewipt om daar een ayatollah voor in de plaats te krijgen. Ghannouchi hield vol dat hij een op de islamitische waarden geïnspireerde politiek wilde voeren, niet de sharia invoeren. Veel hielp het niet in het gepolariseerde politieke klimaat. Tegenstanders wezen naar het verleden van de partij, in de jaren zeventig opgericht als de Tunesische variant van de Moslimbroederschap.

Tekst loopt door onder foto.

De Tunesische Ennahda partijleider Rached Ghannouchi. Beeld anp
Rached Ghannouchi. Beeld anp

Deze organisatie was op haar beurt een product van de ideologisering van de islam, een proces dat rond 1870 startte als reactie op het imperialisme van de Europese grootmachten. Binnen enkele decennia werd uit de eeuwenoude en rijkgeschakeerde godsdienst een politieke totaalvisie gedistilleerd. Gedurende een eeuw groeide deze 'politieke islam' uit tot een boom met vele loten. Van Moslimbroeders tot jihadisten.

Toen het erop leek dat Ennahda in 1987 de verkiezingen zou winnen, werd de partij door Ben Ali verboden. Ghannouchi vluchtte naar Londen. In buurland Algerije grepen na een soortgelijke actie de islamisten naar de wapens, maar Ghannouchi ontpopte zich vanuit de Britse hoofdstad tot een belangrijk theologisch vernieuwer.

Niet-meer-van-deze-tijd
Zo ontwikkelde hij een leerstuk dat moslims zelf - en niet God - laat uitmaken hoe zij de islamitische wet (sharia) interpreteren. Zo konden de gevreesde lijfstraffen uit de Koran tot niet-meer-van-deze-tijd worden verklaard.

Hij pleitte voor pluralisme en democratie - al bleef het kader steeds de islam, niet de Westerse liberale democratie. Logisch, want de politieke islam zette zich expliciet af tegen die liberale democratie, die zij als 'decadent' beschouwde. Tegelijk was dat ook de reden dat de op Parijs georiënteerde seculiere elite van Tunesië lang wantrouwig bleef. Bovendien bevonden zich op de rechterflank van Ennahda nog lang allerlei figuren die verregaande islamisering van de samenleving voorstonden.

Nu slaat de partij de pagina van de politieke islam definitief om. Wrang is dat die andere tak van de politieke islam, het jihadisme, in Tunesië op een grote aanhang kan rekenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden