Moskou in de ban van 'renovatie'

Een vrouw in Moskou laat haar woning zien, die op de nominatie staat om gesloopt te worden.Beeld REUTERS

Moskou wil duizenden flats slopen omdat ze 'fysiek en moreel verouderd' zijn. De bewoners zijn geschokt en komen in actie tegen de plannen. 'Dit is ongehoord.'

Jarenlang liepen buurtbewoners van de Moskouse wijk Marfino straal langs elkaar heen op straat en in de winkel. Nu komen ze bij elkaar op de thee om actieplannen te bespreken. "We hadden elkaar weleens gezien, maar we kenden elkaar niet. Inmiddels zijn we allemaal bevriend geraakt", zegt Marina Perelesjina. "De autoriteiten hebben er zelf alles aan gedaan om ervoor te zorgen dat wij niet langer onze mond dichthouden."

Perelesjina, actrice, woont in een degelijk, laag bakstenen flatgebouw, met een hoog plafond en uitzicht op de weelderige botanische tuin van Moskou. Ze wil hier voor geen prijs weg en was verbijsterd toen ze ontdekte dat haar gebouw en diverse andere in de wijk op de nominatie stonden om te worden gesloopt. Een schokgolf ging door de buurt. Verontruste bewoners gingen massaal verhaal halen bij het wijkbestuur, dat daardoor volkomen werd verrast.

Niet alleen Marfino, heel Moskou is al weken in de ban van de 'renovatie'. Dat is de eufemistische term die de Moskouse autoriteiten hebben bedacht voor de sloop van duizenden flatgebouwen die volgens het stadsbestuur 'fysiek en moreel verouderd' zijn. Die sloop zou een voor Moskou ongekende volksverhuizing van anderhalf miljoen mensen teweegbrengen.

Slooplijst

De Moskouse autoriteiten reageerden geschrokken op de vele boze reacties. Na de eerste felle protesten verdwenen diverse huizen van de oorspronkelijke slooplijst, waaronder dat van Perelesjina. Burgemeester Sergej Sobjanin beloofde de Moskovieten dat 'geen enkel huis zal worden gesloopt als de bewoners tegen zijn'. 

Daarover kunnen ze stemmen via internet, een fraudegevoelige procedure die geen enkele rechtsgeldigheid bezit. Intussen zijn er berichten dat de gemeente probeert individuele bewoners om te praten om in te stemmen met sloop. Een activiste in een van de Moskouse wijken is door onbekenden mishandeld.

Een nieuwe wet moet het ambitieuze project een juridisch raamwerk verschaffen, maar de tekst van het wetsontwerp is in strijd met bestaande wetgeving en voor velerlei uitleg vatbaar. Op basis ervan kan vrijwel ieder willekeurig gebouw voor sloop in aanmerking komen. Het blijft volkomen onduidelijk op wat voor compensatie onteigende Moskovieten kunnen rekenen. 

Experts spreken smalend van onverholen nationalisering. "De mensen worden geacht uit eigen vrije wil afstand te doen van hun eigendom. Dat is ongehoord", zegt juriste Jelena Davydova, die ook in Marfino woont.

Infrastructuur

Voor Russen is die eigen woning letterlijk een heilig huisje. De Sovjet-Unie kende geen privé-eigendom. Na de ineenstorting van het communistische regime konden de Russen hun woningen privatiseren. Daarmee verwierven ze kapitaal en een belangrijk houvast in economisch zware tijden. "Na het eind van de Sovjet-Unie kregen we vrijheid van meningsuiting en privébezit", zegt Perelesjina. "De vrijheid van meningsuiting is ons al afgenomen. Nu dreigen we ook ons privébezit te verliezen."

In alle Moskouse wijken zijn actiecomités gevormd. Niet alleen door bewoners van de bedreigde panden, maar ook omwonenden die niet direct worden getroffen. De beoogde - grotere en hogere - nieuwbouw op de vrijgekomen locaties zal ook voor hen verstrekkende gevolgen hebben, omdat de bestaande infrastructuur daar niet op is berekend. Morgen gaan naar verwachting vele duizenden Moskovieten de straat op om te protesteren tegen de sloopplannen.

Niet iedereen is tegen. Veel Moskovieten geloven in de goede bedoelingen van het stadsbestuur en hopen op verbetering van hun woonsituatie. "Die mensen hebben vaak de tekst van het wetsontwerp niet gelezen", aldus Perelesjina's dochter Anna, die in hetzelfde huis woont. "Ze beseffen niet dat de overheid hun eigendom afneemt. Hun wordt voorgespiegeld dat ze een 'gratis appartement' krijgen in plaats van hun oude woning. Maar hoezo gratis? Deze woning is al van ons."

Chroesjtsjovki moeten vervangen

Grootschalige 'renovatie' is volgens het Moskouse stadsbestuur nodig om duizenden flatgebouwen die in de jaren 50 en 60 zijn gebouwd te vervangen. Het gaat daarbij onder meer om chroesjtsjovki, compacte flatgebouwen van vier etages en zonder lift, die onder Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov werden neergezet om de snel groeiende bevolking van Moskou onderdak te bieden. 

De appartementen waren exact toegesneden op de basisbehoeften van een gemiddeld Sovjetgezin. Meer dan een halve eeuw later zijn ze vaak uitgewoond, maar wel omringd door aangename groene zones. In voorbije jaren zijn al veel chroesjtsjovki zonder veel ophef gesloopt en vervangen, in goed overleg met de bewoners. De schaal van de jongste sloopplannen - en de snelheid waarmee ze moeten worden gerealiseerd - roept vragen op over de redenen. Volgens critici zijn ze vooral bedoeld om noodlijdende bouwbedrijven werk te verschaffen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden