Moskou en Peking tot elkaar veroordeeld

Rusland en China hebben in Moskou het 'Verdrag van Vriendschap en Samenwerking tussen Goede Buren' ondertekend, bedoeld als versterking van het strategische partnerschap uit 1991. Maar het is geen militaire alliantie tegen 'derde landen', zeggen beiden.

AMSTERDAM - Toeval of niet: de geslaagde Amerikaanse raketproef voor het anti-raketschild van het afgelopen weekeinde viel vrijwel samen met de aankomst van de Chinese president Jiang Zemin in Rusland. Een half etmaal voor hij in Moskou arriveerde, botsten op 225 kilometer hoogte boven de Stille Oceaan, twee Amerikaanse raketten volgens plan op elkaar.

De geslaagde onderschepping van een -ongeladen- nucleaire aanvalsraket is een steun in de rug van de regering-Bush. Die wil de ontwikkeling van het raketschild versnellen en daarvoor het ABM-anti-raketverdrag uit 1972 wijzigen of zelfs opgeven. Het argument: er moet een antwoord komen op de dreiging van 'schurkenstaten' als Irak en Noord-Korea, die met lange-afstandsraketten de belangen van de VS kunnen schaden. Het ABM-verdrag, dat de bouw van een raketschild verbiedt, staat daarom de ontwikkeling van een behoorlijke verdediging in de weg, stelt Washington.

De raketproef gaf China en Rusland de gelegenheid eensgezind hun afkeer van het raketschild tentoon te spreiden. Rusland sprak er schande van en China drong bij de VS aan op terughoudendheid. Beide landen zien het ABM-verdrag als hoeksteen van het internationale veiligheidsbeleid. Als het verdrag wordt opgezegd, is een nieuwe wapenwedloop onvermijdelijk, zeggen zij.

Ook de frustratie over de toenemende dominantie van de VS op het wereldtoneel speelt een rol. Ten tijde van de Koude Oorlog was de situatie gespannen, maar ook duidelijker. Amerika aan de ene kant en de Sovjet-Unie aan de andere; een 'bipolaire' wereldorde. Door de ineenstorting van de Sovjet-Unie zijn de VS de afgelopen tien jaar als enige supermacht overgebleven; het middelpunt van een 'unipolaire' wereldorde.

Deze ontwikkeling zit Rusland en China al jaren dwars. Zij bepleiten een 'multipolaire' wereld waar meerdere landen, onder leiding van de VN, de dienst uitmaken. Het vriendschapsverdrag kan helpen steun te genereren voor die visie, zo is de gedachte. Beide landen haastten zich wel erbij te zeggen dat er geen militaire afspraken zijn gemaakt en dat het niet tegen 'derde landen' (lees: de VS) is gericht.

In 1950 werd een soortgelijk verdrag getekend, toen door Jozef Stalin en Mao Zedong. Maar de communistische broederschap sloeg rond 1960 weer om in rivaliteit. Pas toen begin jaren negentig de Sovjet-Unie uit elkaar viel, besloten beide landen hun vetes te laten rusten en een 'strategisch partnerschap' te sluiten. China is inmiddels de grootste buitenlandse afnemer van Russische wapens. Peking heeft in de jaren negentig voor vele miljarden dollars aan gevechtsvliegtuigen, onderzeeërs, raketten en andere apparatuur aangeschaft. Dat bedrag is een veelvoud van de overige handel tussen de landen.

Toch valt het totale handelsvolume -zo'n twee procent- in het niet bij het bedrag dat jaarlijks tussen China en de VS omgaat: bijna 300 miljard gulden. President Poetin ziet goede mogelijkheden om de handel met China verder uit te breiden, maar feit is dat ook hij vaak naar het Westen heeft gekeken als het om handeldrijven gaat.

Ondanks de opgefriste vriendschap broeit er wel het een en ander. Zo zijn er spanningen over de golf Chinese migranten die zich in Ruslands' Verre Oosten en Siberië heeft genesteld, en een grensdispuut. Maar die problemen lijken slechts een rimpeling te zijn in de zee van vriendschap die beide leiders in Moskou tentoonspreidden. De Russisch-Chinese grens zal voortaan de 'grens van de eeuwige vrede' zijn, zo verzekerden zij de wereld.

Al die eensgezindheid kan niet verhullen dat de twee landen eigenlijk geen andere keuze hebben: ze zijn tot elkaar veroordeeld. China heeft Rusland nodig als tegenwicht, omdat het Chinese, relatief kleine kernwapenarsenaal -geschat op twintig intercontinentale raketten- als afschrikkingsmacht nutteloos dreigt te worden als het raketschild operationeel is. Daarvoor is Rusland, met zijn naar schatting zesduizend kernkoppen, veel minder bang. Het lijkt uitgesloten dat zo'n groot aantal onderschept kan worden door welk raketschild dan ook. Moskou schurkt aan tegen China omdat dat land een macht in opkomst is, en in staat moet worden geacht een leidende rol te spelen in Azië. Samen hopen ze aldus genoeg tegenwicht te kunnen bieden bij de onderhandelingen met de VS.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden