Moskee of kathedraal?

Van wie is de beroemde moskee-kathedraal van Córdoba? Moslims, christenen en het stadsbestuur trekken aan de Spaanse toeristenmagneet.

Ik zie je zo bij de moskee!", zegt Agustín Jurado aan de telefoon. Jurado is woordvoerder van wat volgens de katholieke kerk officieel Kathedraal van Córdoba heet. Het werelderfgoed is uniek omdat uit de moskee, die dateert uit de achtste eeuw na Christus, een kathedraal is opgetrokken. Maar over de erkenning van het islamitische verleden van het bouwwerk en de naam is een slepende controverse gaande.

Jurado denkt er het zijne van. Hij vindt het 'geneuzel over een naam'. "Kerk, moskee dat maakt toch niet uit. Daar gaat het hier niet om." Hij springt over een hekje en stapt via de zij-ingang het heiligdom binnen. "Kijk, hier huist God. Nog meer dan elders", verklaart Jurado met een weids gebaar in het gewelfde voormalige moskeegedeelte. "Het is toch ongelooflijk dat hier al tig eeuwen mensen onafgebroken één God aanbidden?"

Weggemoffeld

Tegenwoordig is het bidden in het heiligdom in het Zuid-Spaanse Córdoba (328.000 inwoners) wel exclusief voorbehouden aan christenen. Het Platform Córdoba Moskee-Kathedraal beklaagt zich dat langzaam maar zeker steeds meer van de islamitische historie van het bouwwerk wordt weggemoffeld. Onder meer uit toeristenfolders en audiotours.

"Kijk, hier zie je wat er gebeurt", legt de christelijke biologieleraar en voorzitter van het platform, Miguel Santiago, uit in een leeg klaslokaal. "Jarenlang was het 'moskee-kathedraal' en toen werd het opeens alleen 'kathedraal'", vertelt Santiago getergd, terwijl hij verschillende folders als bewijsstukken toont.

Dit kon gebeuren omdat het bisdom via een wetswijziging uit 1998 zich het bouwwerk mocht toe-eigenen, terwijl een officiële eigendomsakte zou ontbreken. Dit gebeurde acht jaar later dan ook in alle stilte, maar het kwam pas een paar jaar geleden aan het licht.

Op de plaats van de tegenwoordige kathedraal stond heel lang geleden een Visigotische kerk. Maar bij de veroveringstocht van de Moren, in de achtste eeuw na Christus, werd het huidige Córdoba onder de voet gelopen en het gebouw vernietigd.

De bouw van de moskee begon in 785, waarna het heiligdom meerdere malen werd uitgebreid totdat het tijdens de Reconquista in 1236 weer in christelijke handen viel en langzaam maar zeker zijn huidige vorm kreeg. De katholieke kerk heeft de moskee-kathedraal sindsdien in gebruik.

In 1984 werd het heiligdom tot werelderfgoed uitgeroepen en het is nu een van meest bezochte toeristische attracties in Spanje.

Activist Santiago en zijn medestanders vinden dat de moskee-kathedraal publiek bezit moet worden. "Omdat de kerk nu zegt de eigenaar te zijn, kan zij vanuit een conservatieve ideologie de historische interpretatie naar haar hand zetten", zegt hij boos.

Santiago wil liever dat wetenschappers zich hierover ontfermen. De kerk zou zich moeten beperken tot het religieuze gedeelte. Op de vraag of de moskee-kathedraal ook toegankelijk moet worden voor moslimgebed is Santiago terughoudend. "Daar gaan wij niet over. Dat moeten de experts maar uitmaken. Wij willen vooral dat de identiteit van het gebouw in ere wordt hersteld."

Vreemd genoeg is de moslimgemeenschap in het Andalusische toeristenoord officieel geen partij in de zaak. Terwijl het uitgerekend een moslimactivist was die in 2006 even buiten de muren van de moskee-kathedraal zijn gebedskleed uitrolde om te bidden uit protest tegen het eenzijdige religieuze gebruik van het heiligdom.

Isabel Romero, voorzitter van de belangengroep Islamitische Vergadering in Córdoba, stelt dat het haar niet uitmaakt wie de eigenaar is, maar dat ze niets begrijpt van de 'obsessie' van de katholieke kerk om het verleden te 'verdraaien'. Romero: "Wij missen zo een historische kans om gezamenlijk iets te doen met dit universele symbool."

Toch heeft haar organisatie de eis om ook in de moskee-kathedraal te mogen bidden teruggetrokken. "Wij kregen te maken met een hevige islamofobe campagne. Alsof wij de kathedraal van de christen willen afpakken!", vertelt Romero. Volgens haar is een gedeelde gebedsplek in tijden van islamitische terreur niet mogelijk. "Dat zet het debat alleen maar op scherp. Het is nu niet wijs om als moslim betrokken te zijn bij zo'n conflict".

Moslimtoeristen

De moslimgemeenschap in Córdoba is met vierduizend man niet groot (in heel Spanje zijn dit er zo'n 2 miljoen op 46 miljoen Spanjaarden). Maar het aantal moslimtoeristen die de moskee-kathedraal bezoeken is volgens Romero wel aanzienlijk.

"Als je ergens in de islamitische wereld 'Córdoba' zegt, gaan de ogen glinsteren. Het staat voor het meest hoogstaande wat de moslimbeschaving heeft voortgebracht. Na Mekka willen moslims vooral naar Al-Ándalus (zoals het islamitisch grondgebied op het Iberisch Schiereiland tot 1492 werd genoemd, red) en dus naar Córdoba."

Bij de ingang van de moskee-kathedraal krijgen moslimbezoekers, die als zodanig herkenbaar zijn, te horen dat zij niet mogen bidden, weet Romero. Maar soms komt dit toch niet helemaal over waarna biddende moslims volgens haar meermaals ruw zijn afgevoerd. "Het lijkt wel alsof het slecht is als wij bidden en het alleen goed is als katholieken dit doen."

Ook de wetenschap heeft inmiddels partij gekozen in de controverse. Vorige maand ondertekenden honderd wetenschappers uit binnen- en buitenland een manifest waarin zij ervoor pleiten dat de moskee-kathedraal publiek eigendom wordt. Zij stellen dat de katholieke kerk de 'herinnering gijzelt'. De juridische basis van het eigendom van de kerk uit 1236 noemen zij 'mager'.

De katholieke kerk, die de inkomsten van de kaartverkoop krijgt en het onderhoud moet verzorgen, komt steeds verder in het nauw nu ook nog de lokale politiek samenspant tegen de 'overname'.

Pedro García, de linkse toerisme-wethouder in Córdoba, ziet het liefst dat de moskee-kathedraal zo snel mogelijk onder de gemeente zal vallen, waardoor hij medeverantwoordelijk wordt voor het uitbaten van het heiligdom. "Het is de belangrijkste plaats in de stad, zo niet in het hele land. Wij willen het volk teruggeven wat van het volk is", zegt García strijdvaardig.

Maar wat er nu uiteindelijk met de moskee-kathedraal moet gebeuren, hangt af van de landelijke politiek. Zonder dat er veel ruchtbaarheid aan werd gegeven, draaide de regerende Volkspartij de gewraakte wetswijziging enkele maanden geleden stilletjes terug. Alleen: dit geldt niet met terugwerkende kracht, waardoor er voor de eigenaar van de moskee-kathedraal niet veel verandert.

Kerkwoordvoerder Agustín Jurado is ondertussen met hele andere zaken bezig. Op 27 of was het nou 28 juni 1236 - daar wil hij vanaf zijn - werd in de moskee nog tot Allah gebeden. Direct op de daaropvolgende dag bad men in dezelfde ruimte tot de christelijke God. "Zonder een enkele dag verstek te laten gaan", zegt Jurado vol enthousiasme.

Muurteksten over Allah

Nu weer moslims toelaten zou volgens de zegsman niet werken. "Een andere god aanbidden in dezelfde ruimte, dat willen moslims zelf ook niet", meent hij. Bovendien is het hele bouwwerk, ondanks de zo contrasterende architectuur, nu in zijn geheel de kathedraal, legt Jurado uit. Inclusief muurteksten die melden dat Allah de enige god is.

Jurado zegt dat de discussie 'zoals altijd' eigenlijk gaat over geld. Hoewel hij erkent dat de toeristentrekpleister aan het einde van de balans nou ook weer niet zo lucratief is vanwege het dure onderhoud. Jurado prijst liever de bevolking van Córdoba die destijds eigenhandig voorkwam dat de geliefde moskee werd afgebroken. "De mensen houden nu eenmaal van deze plaats. Dat heeft niets met de naam te maken."

De moskee-kathedraal van Córdoba, bekend als de Mezquita.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden