Morsi wil wel ingrijpen, maar dat is politieke zelfmoord

Economische crisis sinds val Moebarak in stroomversnelling

Schichtig slist het mannetje voor het wisselkantoor 'Eenheid van god' naar voorbijgangers. "Dollar? Euro?", vraagt hij met opgetrokken wenkbrauwen. Bij interesse ratelt hij zijn tarieven af: een dollar kost twee cent meer dan bij de bank, maar dat is een prijs die veel Egyptenaren graag betalen om moeilijke vragen te vermijden.

Een serie maatregelen van de overheid om de run op dollars en de val van de Egyptische pond een halt toe te roepen, hebben alleen een einde gemaakt aan de lange rijen van mensen die bij de bank hun spaargeld om willen zetten in veilige valuta. Een legertje van sissende straatspeculanten heeft de rol van de banken vliegensvlug overgenomen.

Ondanks een injectie van miljarden door de Nationale Bank, verliest het Egyptische pond de afgelopen weken dagelijks een half procent van zijn waarde. "Het einde is nog lang niet in zicht", stelt financieel expert Ahmed el-Sjarkawi. "We gaan een paar heel zware jaren tegemoet." De economische malaise die sinds de val van Moebarak twee jaar geleden inzette, is in een stroomversnelling geraakt. "Verdere devaluatie en oplopende inflatie zijn onvermijdelijk", meent hij.

De slinkende dollarreserves liggen aan de basis van de crisis. Egypte is afhankelijk van buitenlandse valuta om de import van zwaar gesubsidieerde basisgoederen als graan en brandstoffen te financieren. Door de aanhoudende politieke onrust blijven investeerders en toeristen weg, waardoor de toevoer van dollars is opgedroogd en het begrotingstekort in rap tempo oploopt. Met 15 miljard dollar (11,25 miljard euro) in reserve kan het land nog ruim twee maanden vooruit.

"Morsi heeft veel problemen geërfd van zijn voorgangers", erkent El-Sjarkawi, die lid is van het team dat het economische programma voor oppositieleider Mohamed el-Baradei opstelde. "Maar het is hem aan te rekenen hoe hij met de problemen omgaat." Morsi kondigde het afgelopen jaar talloze maatregelen af, zoals een sluitingstijd voor winkels om energie te besparen, maar trok die vervolgens weer in.

Volgens de econoom weigert Morsi bovendien te onderhandelen met de oppositie of met de private sector. De president zelf beschuldigt zijn tegenstanders van paniek zaaien. "Een land gaat niet failliet", verzekerde hij. "De mensen die dat denken, zijn moreel failliet."

Amr Faroek, econoom en lid van het presidentieel economisch team, legt uit dat de subsidies het grootste probleem vormen. "Ze zijn een ramp voor de economie, we hebben het geld niet om ermee door te gaan. Sinds vijftig jaar lukt het de overheid niet om van de subsidies af te komen. Elke poging daartoe zou politieke zelfmoord zijn."

Ondertussen grijpt de crisis om zich heen. Banken verschaffen nog nauwelijks leningen, fabrieken melden brandstoftekorten en de prijzen schieten omhoog; niet alleen van geïmporteerde goederen, maar ook van basisbehoeften als water, elektriciteit, vlees, sigaretten en kookolie.

Analisten waarschuwen voor de impact van de prijsstijgingen op vooral het arme deel van de bevolking. Zelfs volgens de officiële statistieken, die zelden recht doen aan de werkelijke situatie, leeft meer dan een kwart van de Egyptenaren nu onder de armoedegrens, een toename van 5 procent sinds de opstand die mede werd ingegeven door de slechte economische situatie.

Mohamed Atef, een opticien in Caïro, is blij dat hij een baan heeft. Het aantal werkloze jonge mannen is het afgelopen jaar gestegen met 53 procent. Atef prijst zich gelukkig met zijn werk, ondanks zijn lage salaris. Drie van zijn collega's werden de afgelopen maanden ontslagen en Atef werkt nu meer uren voor hetzelfde loon. "Niemand koopt nog, want niemand weet wat de toekomst gaat brengen."

Vorige maand daalde het consumentenvertrouwen met ruim 16 procent. Het vertrouwen in het economische beleid van de regering schoot met 29 procent omlaag. "Dit zal doorgaan tot de hele boel instort", meent adviseur Faroek. "Maar ik zie het ook als het begin van een leerproces. Want zo kan het niet langer. De enige oplossing is een complete ineenstorting."

IMF wacht met druppel
Behalve leningen van Katar en de EU (waarover deze week in verschillende Europese landen ophef is ontstaan na het uitlekken van een video waarin president Morsi anti-semitische uitspraken doet), wacht Egypte sinds een jaar op een lening van 4,8 miljard dollar van het IMF, die telkens wordt uitgesteld.

Het IMF eist dat Egypte hervormingen doorvoert in het belasting- en subsidiestelsel. Maar met parlementsverkiezingen in het vooruitzicht, waagt president Morsi zich niet aan impopulaire maatregelen. "Hij is bang voor de reactie van het volk", concludeert econoom El-Sjarkawi. "Maar zelfs al gaat de deal door, dan nog is het een druppel op een gloeiende plaat. We zien geen structurele verbeteringen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden