Mormoon versus Obama

Republikein Mitt Romney heeft de voorverkiezingen in Texas gewonnen. In augustus wordt hij officieel benoemd tot presidentskandidaat. Een portret van de man die het op 6 november opneemt tegen de huidige president die in bijna alles anders is dan hij.

Het had een haartje gescheeld of Willard Mitt Romney (12 maart 1947) was nooit ouder geworden dan negentien. Achter het stuur van een Citroën DS op weg van Bordeaux naar Parijs ziet de jonge Romney in het voorjaar van 1968 razendsnel twee koplampen op zich afkomen.

Romney is eind jaren zestig in Frankrijk in opdracht van de mormoonse kerk. Als zendeling deelt hij elke dag, dertig maanden lang, folders uit op dorpspleintjes en Franse terrassen. Bij bijna alle voordeuren in de omgeving van Bordeaux belt Romney naar eigen zeggen aan om te vertellen over het mormoonse geloof. Dan wordt hij gevraagd het hoofd van de mormoonse missie, Anderson en zijn vrouw, naar Parijs te brengen.

Op het moment dat de jonge chauffeur Romney een eindje op weg is, besluit een tegemoetkomende katholieke priester in een Mercedes een vrachtwagen in te halen en botst frontaal op de Citroën van Romney. Leola Anderson, die naast Romney op de voorbank zit, sterft twee en een half uur na het ongeval. Mitt Romney wordt door omstanders uit het wrak gesleept. 'Il est mort', hij is dood, schrijft een Franse agent in het paspoort van Romney.

Maar Mitt Romney ademt nog.

Dit is het moment dat zijn leven voorgoed verandert, zegt hij in de vele gesprekken die hij later voert over het ongeval. De tijd in Frankrijk versterkt Romneys geloof. Al praat de Republikeinse presidentskandidaat tijdens de campagne voor de verkiezingen van 6 november 2012 liever niet over zijn nauwe relatie met de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. In een land waar velen het mormoonse geloof soms zelfs een onchristelijke sekte vinden, is dat ook geen goed idee. Maar, zeiden vrienden van de familie Romney tegen The New York Times, zonder de mormoonse kerk is Romney niemand meer. "Elke beslissing in zijn leven vindt zijn basis in het mormoonse gedachtegoed", zegt een vriend. Hij zou zich volgens zijn omgeving ook kandidaat hebben gesteld omdat hij gelooft dat zijn God dit van hem vraagt.

Zo'n zes miljoen Amerikanen hangen het mormoonse geloof aan, dat zijn naam ontleent aan het 'Boek van Mormon' dat grondlegger Joseph Smith in 1830 schreef. De meesten wonen in en rond de staat Utah, hun thuisland. Romneys vader George wordt in Mexico geboren, waar zijn grootouders Gaskell Romney en Anna Pratt een prominente rol vervullen in een mormoonse gemeenschap die daar is neergestreken, aangezien mormonen vanwege hun polygamie in de VS hevig vervolgd werden. Vader George - die alleen met Mitts moeder Lenore LaFount huwde - gaat na terugkeer in de VS ook de politiek in. Hij stelt zich zelfs kandidaat voor het presidentschap, maar verliest in 1968 van Richard Nixon de strijd om de Republikeinse nominatie

Campagnemedewerkers zien Romney geregeld in een stil hoekje het hoofd buigen om te bidden. Liefst samen met zijn vrouw Ann, zijn jeugdliefde met wie hij inmiddels meer dan veertig jaar is getrouwd. Ze huwen in 1969 in Utah als hij terug is in de VS na zijn ongeval in Frankrijk. Ann heeft in Mitts afwezigheid lessen in het mormoonse geloof gekregen. Mitts vader en grote voorbeeld George, dan gouverneur van de Amerikaanse staat Michigan, is haar leraar. In een zwembad heeft hij haar voor terugkomst van zijn jongste zoon gedoopt. Ann Romney zegt in interviews vaak dat zij en Mitt in veertig jaar huwelijk nooit ruzie hebben gemaakt. Van hun verkeringstijd kan ze zich slechts een moment herinneren waarop Mitt zijn stem verhief. Waar de discussie over ging, zegt ze niet meer te weten. Ann heeft nooit gewerkt. Ze richt zich in de jaren zeventig, tachtig en negentig volledig op de opvoeding van hun vijf zonen. Mitt noemt zijn vrouw in die tijd de CEO van het gezin. "Als we met de auto op weg naar vakantie waren en iemand moest plassen, dan zei mijn vader: 'Dat is dan jammer', en gaf nog wat extra gas", vertelde onlangs een van de zonen in een interview. "Maar als mijn moeder zei dat ze moest, dan zei hij: 'Oké lieverd, ik doe alles voor je. Ik zoek een parkeerplek.'"

Terwijl de eerste van die zonen halverwege de jaren zeventig in huize Romney wordt geboren, studeert Mitt aan de prestigieuze universiteit Harvard zowel rechten als economie. Als hij afstudeert, krijgt de talentvolle en gemotiveerde Romney een baan als consultant bij Bain & Company, een bedrijf opgezet door ondernemer Bill Bain. Na zes jaar krijgt hij binnen het bedrijf de kans iets te doen wat hem nu in de peilingen aardig wat punten oplevert. Hij mag een eigen organisatie opzetten.

Bain vraagt Romney de nieuwe investeerdersmaatschappij Bain Capital te leiden. Een businessmodel ligt al klaar, alsook de terugkeergarantie voor Romney bij de consultantsfirma Bain & Company mocht de poging mislukken. Romney gaat akkoord. Op voorwaarde dat zijn mogelijke terugkeer bij zijn oude werkgever gepaard gaat met een ferme loonsverhoging.

Dat is iets, schrijven journalisten Michael Kranish en Scott Helman van The Boston Globe in hun vierhonderd pagina's tellende biografie 'The Real Romney', dat Romney graag buiten beschouwing laat als hij in aanloop naar de verkiezingen van 2012 vertelt over de ondernemersdrift van hem en zijn compagnons in Bain Capital. "We namen een enorm risico. Ik gaf mijn goede baan op om een bedrijf van de grond te tillen. We begonnen in een piepklein kantoor." Dat klopt allemaal. Maar, schrijven Kranish en Helman, "het was een risicovrije investering voor Romney. Met een terugkeergarantie. Hij kreeg geld van Bain om de organisatie op te zetten. En zijn mentor Bill Bain zat gewoon verderop in de gang."

Wel investeren Romney en zijn zakenpartners zelf ook in Bain Capital. Romney legt een deel van zijn eigen spaargeld in. De succesvolle investering levert Romney in 2002 een eigen vermogen van naar schatting 200 miljoen dollar op. Als begin 2012 bekend wordt dat Romney over zijn inkomen nog geen 15 procent belasting betaalt, doordat inkomsten uit aandelen in de VS maar licht belast worden, daalt zijn populariteit onder potentiële kiezers behoorlijk.

Iets wat hem ook niet altijd goede cijfers oplevert, is zijn veelbesproken draaikonterij. "Mitt Romney is voor én tegen alles geweest wat ertoe doet", zegt Curtis Gans, directeur van het Center for the Study of the American Electorate, een onafhankelijk instituut dat het stemgedrag van Amerikanen bestudeert. "Dat vinden kiezers geen fijn idee. Want wat doet hij dan straks met zijn beloften als hij werkelijk het Witte Huis bewoont?"

Een van de belangrijke punten waarover Mitt Romney van gedachten is veranderd, is de gezondheidszorg. Als gouverneur van de Amerikaanse staat Massachusetts (2002-2006) voerde hij een zorgstelsel in waarin sindsdien bijna alle inwoners van de staat verplicht zijn verzekerd tegen ziektekosten. President Obama heeft altijd gezegd dat zijn ambitieuze ziektekostenwet, compleet met een verplichte verzekering die begin 2014 ingaat en bekendstaat als Obamacare, is gebaseerd op het idee van Romney uit die tijd. Romney beseft terdege dat de Republikeinse kiezer van vandaag niet is gecharmeerd van deze overheidsbemoeienis. Daarom formuleert hij het nu zo: dit idee was 'goed voor Massachusetts, maar daarmee niet voor elke staat'. Hij heeft beloofd Obamacare af te schaffen zodra hij president is.

Ook over de Amerikaanse wapenwet is Romney van mening veranderd: was hij eerst voorstander van strenge wapencontrole, nu vindt hij dat iedereen zich met een wapen mag verdedigen. Over het homohuwelijk is hij nu meer uitgesproken, al was hij als mormoon altijd al tegen. De sociale zekerheid wil hij strikter uitvoeren. Oudere Amerikanen die jaren hebben gewerkt voor sociale zekerheid na hun pensioen, gaan er onder president Romney behoorlijk op achteruit. "Terwijl juist de groep oudere, conservatievere stemmers Romney aan de overwinning zou moeten helpen", zegt Gans. Die groep is niet alleen voor Romney belangrijk, maar net zo goed voor Obama. Gans: "Oudere Amerikanen stemmen massaal, 60 procent van de 65-plussers gaat naar de stembus."

Kranish en Helman omschrijven Romney in hun boek als iemand die graag de handen uit de mouwen steekt. Een man met humor, die in het dagelijks leven makkelijk omgaat met mensen, iemand met het hart op de goede plek. Dat hij nerveus en zakelijk praat, toont niet de echte Romney, stelt John W. Dean, ex-raadsadviseur in het Witte Huis onder president Richard Nixon in een commentaar op de opiniewebsite Verdict Justia. "Daaraan kun je alleen zien dat hij eigenlijk niet van politiek houdt."

Maar dat is precies wat journalisten en commentatoren Romney graag verwijten. In een interview met The Wall Street Journal ontweek Romney dit weekeinde de vraag of hij houdt van het politieke spel. "Ik houd van bijeenkomsten met kiezers. (...) Ik houd van competitie. Maar politiek is een spelletje voor oude mannen."

Dat Romney echt niet van politiek houdt, wordt volgens Dean duidelijk in de biografie van de twee Boston Globe-redacteuren. Die schrijven: 'Op een campagnebijeenkomst in New Hampshire vraagt een jong meisje aan Romney wat hij haar klas zou vertellen om ervoor te zorgen dat de klasgenoten allemaal politicus worden'. Het antwoord van Romney: "Ik zou hun zeggen: doe het niet".

De crisis domineert de campagne
Nu Romney de nominatie zo goed als op zak heeft en zijn Republikeinse tegenstrevers opgaven, gooien de campagneteams van Barack Obama en Mitt Romney voluit de beuk erin. In campagnefilmpjes en tv-advertorials wordt het zwartmaken van de tegenpartij niet geschuwd. Het team van Obama zette voor het Pinksterweekeinde een filmpje online waarin oud-werknemers van kantoorartikelenbedrijf SCM uit de Amerikaanse staat Indiana vertellen over de overname van het bedrijf door Ampad, dat toebehoorde aan het Bain Capital van Mitt Romney. Alle 250 werknemers verloren hun baan, Bain Capital verdiende daaraan volgens het filmpje 100 miljoen dollar. "Romney heeft alleen oog voor de mighty dollar", zegt een man die werd ontslagen. "Hij is de omgekeerde Robin Hood. Hij berooft de armen en geeft aan de rijken." Met dit soort filmpjes probeert het campagneteam van Obama zich op economisch vlak te onderscheiden van Mitt Romney.

De Republikeinen kwamen snel met een antwoord: een online video waarin werknemers van Steel Dynamics vertellen hoe Mitt Romney hen in zijn tijd bij Bain Capital juist hielp 'the American Dream' te verwezenlijken. Toch is volgens een peiling van Gallup Barack Obama nog altijd de man die het beste voor heeft met de 'gemiddelde Amerikaan', de kiezer gunt hem de overwinning meer dan Romney.

Maar dit is niet het enige wat telt: de crisis domineert de campagne. Amerikanen vinden dat Romney geschikter is om het Amerikaanse begrotingstekort (meer dan 15 biljoen dollar - 15 met twaalf nullen) aan te pakken en zeggen Romney een betere manager te vinden voor het land dan Barack Obama nu is.

De belofte om banen te creëren in de komende vier jaar is daarom voor beide kandidaten de belangrijkste troef in de campagne in aanloop naar de verkiezingen over 24 weken. Romney beloofde vorige week de werkloosheid terug te dringen naar 6 procent. Op dit moment is de werkloosheid in de VS 8,1 procent, bij het aantreden van Obama als president in januari 2009 was dat 7,8 procent.

Als Obama de neergaande economische situatie van Amerika niet voor Labor Day, begin september, weet te keren, zegt Curtis Gans, directeur van het Center for the study of the American Electorate, dan kan de Democraat fluiten naar een herverkiezing. Romney hoeft dan de laatste twee maanden niet veel meer te doen dan roepen hoe slecht het in Amerika gaat, om in januari 2013 de 45ste president te worden van de Verenigde Staten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden