Morgen moeten ze stemmen. Dat wordt nog wat.

GRAZ - Toen de Baltische landen opengingen besloot de Nederlandse zuster Marjolein Bruinen nog eenmaal alles op te geven en haar comfortabele, niet meer zo uitdagende kloosterleven in Italië te verruilen voor een ongewis bestaan met bijna niets: een klooster beginnen in Riga, Letland. In de harde winter zonder verwarming, zonder iets van de gemakken die in elk klooster normaal zijn, zelfs 'het gemak' in het kleinste kamertje mocht nauwelijks zo heten.

PIETER VAN DER VEN

Dat laatste kwam pas enigszins in orde toen de bisschop van Riga het kloosteronderkomen zou komen inzegenen. Eigenhandig zorgden de zusters, inmiddels al uitgebreid met een paar voorzichtige belangstellenden, dat ze monseigneur toch nog netjes konden ontvangen. En de bittere teleurstelling dat hij bij die feestelijke gelegenheid niet hoefde.

Zuster Marjolein maakt op de tweede Europese oecumenische assemblee in Graz deel uit van de Letse groep; net als uit de meeste andere voormalige communistische landen is de belangstelling daarvandaan groot, de indrukken van deze vreemde wereld overweldigen hen.

In discussiebijdragen aan hearings, dialogen, werkgroepen en fora speelt Oost-Europa een bescheiden rol, maar wel hebben ze hun kraampjes op de grote markt, de Agora, met foto's en blaadjes; hun verhalen maken duidelijk dat de nieuwe vrijheid niet is gekomen met vleespotten, melk en honing. De welgeluimde zuster Marjolein heeft humor genoeg; bij veel anderen is die onder vrees en wanhoop ver te zoeken.

Het is gemakkelijk te beweren dat de duizenden uit Oost-Europa naar Graz zijn gekomen voor het unieke, goedkope uitje. Zouden de 1200 Roemenen (de grootste buitenlandse groep) alleen daarvoor hier zijn? Of verwacht men toch van Graz dat misschien alleen gezamenlijke inspanning van kerken en godsdiensten nog kan helpen voorkomen dat landen en volken in de regio verder versplinteren en verpauperen?

De orthodoxe aartsbisschop van Albanië Athanasios noemde het land met enige zelfspot uniek - uniek omdat jarenlang atheïsme er de enig toegestane levensbeschouwing was, uniek nu ook omdat de onlusten van dit jaar naar zijn zeggen nu eens geen etnische of godsdienstige wortels hebben. Met moslims en rooms-katholieken samen ijvert Athanasios om dat zo te houden, zich niet in de tragedie te laten binnenslepen, maar als het kan gedrieën een factor van verzoening te zijn.

Zoals voor zoveel andere orthodoxen is ook voor Athanasios (de veroordeling van) 'proselytisme' - zieltjesjagerij - het kernpunt van Graz. Dàt moeten de kerken afzweren. “Proselytisme is een luxe die wij als godsdiensten in onze situatie niet kunnen permitteren. Het is verkeerd om ook godsdienst als een artikel op de vrije markt te beschouwen,” aldus de bisschop. Hij had geen goed woord voor de duizend protestantse zendelingen die zich in Albanië op die markt zijn komen storten.

Bitterder gestemd blijft nog de Bosnische bisschop Fr. Komarica van Banja Luka. Hoewel er eerder deze maand het zoveelste gezamenlijke appel van joodse, orthodoxe, r.-k. en moslim-leiders is uitgegaan om na de oorlog nu de vrede te stichten, het blijft vergeefs.

Komarica kampt met een volkomen stukgeslagen infrastructuur van zijn kerk, hij weet zijn gelovigen gevlucht of gedood, hij hekelde in droeve bewoordingen hoe een perfide en onmenselijke situatie door de internationale politiek maar wordt gedoogd. De 'Verenigde Monopolies' laten ons de muizen zijn onder de olifantspoten. Na de Dayton-akkoorden is er volgens hem te weinig gebeurd om de schande ongedaan te maken en dat verwijt treft volgens hem de Europese landen, maar ook de in Graz vertegenwoordigde kerken. En als er niets gebeurt kan het ook in bijvoorbeeld Albanië en Roemenië die kant op gaan, waarschuwde hij nog.

Maar er is geen reden te denken dat mensen in het westen alleen maar hoeven wenen over wat de buiten de grenzen van de vergrote EU en Navo gaande is. Ex-ambassadeur Edy Korthals Altes (hervormd, president van de Wereldconferentie voor godsdienst en vrede, WCRP) noemde de dreigende desintegratie van het Europa van de EU, aanbidding van de mammon, “een ecologische en een sociale tijdbom”, die allebei al lopen. Zijn pleidooi behelst een duurzame ontwikkeling door een geestelijke vernieuwing en door een herbezinning op verkwistende consumptiepatronen.

En ook Korthals Altes met zijn dringende bede is maar weer één stem uit de velen. In een rondje wensen vanuit de ongeveer 200 Nederlanders viel al een grote verscheidenheid te horen: 'Graz' moet iets doen voor behoud van de verscheidenheid van dieren- en plantensoorten; men praat slechts over maar zonder de armen; 'Graz' en Europa verliezen de andere continenten uit het zicht en moeten de schuldenproblematiek aan de orde stellen; vrouwen-thema's benadrukken, seksuele uitbuiting van kinderen enzovoorts. Islamoloog J. Slomp wil in 'Graz' een begin met een massale jumelage van Europese kerken en moskeeën. Oecumene-voorman prof. A. Houtepen neemt het op voor de tegenwoordig zo veel geschoffeerde instituties als de Wereldraad van kerken, die we juist moeten steunen.

Morgen moeten de 700 kerkelijke afgevaardigden stemmen over de slotdocumenten en aanbevelingen. Dat wordt nog wat. De een wil een schuldbelijdenis van de kerken over het schandaal van de verdeeldheid, maar een orthodoxe kan dat onmogelijk onderschrijven: “Wij hebben de eeuwen door de eenheid bewaard!”

De Nederlandse r.-k. afgevaardigde drs. Inge van Nistelrooy kreeg instemming bij haar raad niet zo gericht te zijn op het einddocument. Zeker is dat dit zal bezwijken als iedereen zijn eigen ei er per se in wil, als waren het eisen van verwende consumenten; in Riga, Banja Luka en Tirana valt te leren dat het zonder kan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden