Morele zoektocht naar de sporen van de VOC

Proefafleveringen werden in Hilversum altijd al gemaakt, maar sinds een paar jaar worden die pilots ook daadwerkelijk uitgezonden. TV Lab, dat vandaag begint op Nederland 3, is uitgegroeid tot de week van de experimentele televisie. Een van de opvallendste programma's is 'We komen even sorry zeggen', vrijdag bij de VPRO.

Daarin onderzoeken acteur-presentator Waldemar Torenstra en cabaretier Hans Sibbel (Lebbis) welke sporen de Nederlandse VOC-mentaliteit in het buitenland heeft nagelaten. Schaamte of trots, dat is de vraag. En als we minder hebben opgebouwd dan afgebroken, willen zij best onze excuses aanbieden.

"Een morele zoektocht in de vorm van een geschiedenis- en reisprogramma", zegt Torenstra, die net uit de montageruimte stapt. Hij vindt geschiedenis zo interessant dat hij het had kunnen studeren. Als hij zelf op reis gaat, onderzoekt hij altijd de historie van het land. "Je kunt ergens een oordeel over hebben, maar in het licht van het verleden krijgt alles een andere betekenis."

In vijf dagen trokken Torenstra en Sibbel heel Turkije door. Ze werden verrast door de Nederlandse handelsbelangen in Istanbul, ontdekten dat Nederland ooit de grootste opiumhandelaar was in havenstad Izmir, en belandden uiteindelijk in Oost-Turkije waar de Koerdische kwestie flink opspeelt door de strijd in Syrië.

"Dat was best spannend. We zaten niet ver van de grens en zagen veel militairen en pantservoertuigen." Halverwege juli waren ze in Diyarbakir. Een dag na hun interview met burgemeester Baydemir raakte die gewond bij schermutselingen.

Torenstra zegt altijd graag het randje op te zoeken, zoals vorig jaar toen hij illegaal Birma bezocht voor Stichting Vluchteling.

"Wat wij Nederlanders met de Koerden hebben? Uit mijn jeugd herinner ik mij de demonstraties voor hun rechten. Wij verhouden ons tot hun problemen, ook als we ons niet zo hard inzetten voor autonoom bestuur van minderheden."

Torenstra is een 'ervaringsjournalist'. "Ik wil ter plaatse dingen meemaken en horen. Het ene moment schandalig roepen, en het volgende weer kunnen ontdekken dat het wel meevalt." Hij wil de kijkers geen vaste waarheden opdringen, maar hoopt dat ze geprikkeld raken om zelf naar antwoorden te zoeken.

Ze kozen voor Turkije vanwege vierhonderd jaar relaties tussen beide landen. Torenstra had ook wel naar Indonesië gewild, of naar Nigeria, vanwege Shell. "Eigenlijk zijn er 193 landen waar je dit programma kunt maken. Onze handelsgeest heeft ons overal gebracht."

In Srebrenica kun je toch niet aankomen met 'We komen even sorry zeggen?' "Ik begrijp wat je bedoelt, maar toch zou ik die aflevering wel willen maken. Deze reis was ook best zwaar. We waren te gast bij een Koerdische man die al die cameraploegen helemaal zat was: 'Iedereen komt langs voor een citaatje en er verandert niets.' Ik begrijp die frustratie."

"De provocatieve toon van de titel staat ons toe om minder politiek correct te zijn. Maar ook stelt het op een serieuzer niveau de vraag: zijn wij bereid om naar onze daden te kijken? We zijn goed in handel drijven, en het soms oprekken van de ethische regels. Tegelijkertijd steken we ons vingertje op als een ander de mensenrechten schendt."

Of 'We komen even sorry zeggen' een tweede aflevering krijgt, hangt af van de kijkersreacties. Maar of er vervolgens ook echt een vervolg komt, bepaalt nog altijd de netcoördinator. Daaraan heeft het democratische TV Lab weinig veranderd.

'We komen even sorry zeggen': vrijdag 17 augustus om 21.25 uur op Nederland 3. TV Lab, vanaf vanavond dagelijks. Zie ook www.tvlab.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden