Moordenaars zijn het product van de samenleving

Sinds de moord op minister Anna Lindh woedt in Zweden een debat over geweld in een open maatschappij. Een probleem waarmee ook Nederland worstelt. Geweld gebeurt niet zomaar. De mentaliteit in de samenleving speelt een grote rol.

Verdoofd, wanhopig en vervuld van terechte woede luisterden we naar het nieuws over de moord op Anna Lindh. Er werd gesproken over het geweld dat de open Zweedse samenleving bedreigt.

Maar geweld is geen kwade, metafysische kracht die onwillekeurig en onverklaarbaar toeslaat. De werking van het kwaad is bekend en we zouden ander gereedschap moeten hebben om de vele geweldsdaden te verhinderen dan muren, lijfwachten en politie.

Pedagogen werkzaam in het basis- en middelbaar onderwijs en in de naschoolse opvang kunnen als eersten asociale tendensen, pestgedrag, buitensluiting, en een neiging tot geweld bij een kind opmerken. In onze gevangenissen zijn mannen met een achtergrond van misbruik, impulsief gedrag en falen op school in de meerderheid. Wat zou het voor de samenleving betekenen wanneer we ons met hart en ziel voor deze mensen zouden inzetten tijdens hun kinderjaren?

In zijn boek 'De glimlachende moordenaar' deed Per Svensson onderzoek naar de voorgeschiedenis van enkele opmerkelijke moorden in Zweden. Hij toont op een overtuigende manier aan dat een moord een resultaat is van persoonlijke geaardheid, sociaal milieu, drugs en, niet onbelangrijk: de mentaliteit in de samenleving.

Zijn er dan geen mensen bij deze geweldsplegers in de buurt die ogen hebben om mee te zien en oren om mee te horen? In de grote steden kunnen we naast elkaar, maar toch langs elkaar heen leven. Buren, collega's, winkeliers ontmoeten de eenzamen dagelijks. Wij dragen een verantwoordelijkheid in al deze ontmoetingen.

Als zij die werken in verzorgende beroepen -pedagogen, sociale werkers, mensen in de zorg en sportleiders- onze respect en erkenning zouden krijgen voor het feit dat ze werk van levensbelang uitvoeren (en niet slechts deel uitmaken van een wegkwijnende overheidssector), dan zouden meer mensen voor deze beroepen kiezen en deze blijven uitoefenen. Helaas wordt het deze mensen vaak moeilijk gemaakt. Hun empathie, geduld en optimistisch levens- en mensbeeld is vaak niet toereikend wanneer stress en een gevoel van machteloosheid de overhand krijgen. Hun status dient opgewaardeerd te worden door redelijke lonen en arbeidsvoorwaarden.

Gemeenten kampen met bezuinigingen. Ze worden gedwongen om kleine, goedfunctionerende scholen te sluiten wegens een afnemend aantal leerlingen, er wordt bezuinigd op klassenassistenten en klassen worden steeds groter. Leraren worden alleen gelaten met hun belangrijke sociale opdracht. In onze tijd zijn 30 kinderen in een klas niet redelijk. Hoe kan een leraar er zijn voor al deze individuen? De rol van de leraar is en zou niet enkel de overbrenger van kennis moeten zijn. Degene die een sterk ontwikkelde mensenkennis heeft, en duidelijk ziet wat er gedaan moet worden voor een kind dat op een hellend vlak raakt, wordt gefrustreerd als de middelen ervoor ontbreken.

Er zijn politieke besluiten op landelijk niveau nodig om de situatie op school draaglijk voor iedereen te maken. We kunnen ons geen mislukkingen veroorloven. Door een al te eenzijdige focus op intellectuele kennis en behoorlijke resultaten voor de kernvakken loopt een al te groot deel van de 15-jarigen in ons land het gevaar gemarginaliseerd te worden. En een aan de kant geschoven mens kan in extreme gevallen een bedreiging van de open samenleving betekenen.

We kunnen en moeten ons het lot van de ontwortelden, de onaangepasten en de gefrustreerden aantrekken. Daarbij gaat het niet om een slap alles maar tolereren, maar om het inzetten op mensen die het als hun levensopdracht zien om anderen op de been te helpen en daar middelen voor krijgen.

Er zou een politiek neutrale volksbeweging moeten zijn die menselijke waarden ver boven materiële overvloed stelt. In deze beweging zijn psychiaters, psychologen, criminologen, maatschappelijk werkers, politie en pedagogen welkom, ieder die kan zien en vertellen wat er gedaan moet worden opdat wij een veilige en open samenleving voor iedereen krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden