Moord is menselijk

Een filosofiestudent wordt op straat vermoord. Drie jaar later worden de filosofisch dagboeken van die student gepubliceerd, waarin hij moord omschrijft als een menselijke daad bij uitstek, dat wil zeggen een daad waartoe alleen de mens in staat is.

Bas Haan

Medestudent Bas Haan beschrijft de gebeurtenissen sinds de moord op Serge Heederik, temidden van enkele passages uit diens geschriften.

Op 25 mei 1996 werd de 25-jarige filosofiestudent Serge Heederik op straat in Heerlen vermoord. Zijn familie en vrienden hebben drie jaar moeten wachten totdat Serge definitief een eigen, bijzondere plaats kreeg in het rijtje van slachtoffers van zinloos geweld. Afgelopen dinsdag werd in Heerlen de postume bundel 'De zon is het oog van God' met filosofische dagboekaantekeningen van Serge gespresenteerd.

Serge zal niet meer als media-icoon tegen zinloos geweld naast Meindert Tjoelker en Joes Kloppenburg worden geplaatst. Daarvoor is het te lang geleden. Bovendien hebben de media hun kans voorbij laten gaan: over de moord werd gezwegen in de landelijke pers. Nu, na de verschijning van 'De zon is het oog van God', zal Serge niet alleen als geweldslachtoffer voortleven maar vooral als een talentvol en vroegtijdig gestorven filosoof.

,,Ik ben eigenlijk blij dat bij de aandacht voor deze jongen nu zijn kwaliteiten centraal kunnen staan'', zei Herman Langenveld, een van de initiatiefnemers van de disndag gehouden presentatie. ,,Het gaat hier niet om eem mediacircus, het gaat om wat die jongen heeft voortgebracht.''

De samensteller van 'De zon is het oog van God', dr. Antoon van den Braembussche, was Serge's docent aan de Universiteit van Amsterdam, ten tijde van de moord. ,,In Serge heb ik iemand ontmoet die werkelijk gegrepen was door de filosofie, iemand die onmiskenbaar in de filosofie zijn eigenlijke en uiteindelijke bestemming had gevonden.''

Van den Braembussche citeert een van de vele spreuken die Serge over het thema moord heeft geschreven: ,,De mens kan als enige de verbale maar vooral non-verbale communicatie zoals angst, overgave en berouw negeren en een medemens alsnog doden. Zelfbedrog ten top en dus zeer menselijk.''

Vlak na de moord vertelde Van den Braembussche mijn medestudenten en mij over de zinloze moord op onze studiegenoot: Serge liep in Heerlen met zijn broer en diens vriendin op weg naar huis na een avondje stappen. Zomaar, zonder aanleiding, werd Serge door twee dronken jongens, 17 en 24 jaar oud, vermoord. De jongste was in het voorbijgaan expres tegen Serge opgebotst, wat voor de oudste aanleiding was twee keer met een dertig centimeter lang mes toe te slaan.

Gezien de ongelooflijke willekeur van de moordenaars in hun slachtofferkeuze en gezien de uitzonderlijke gewelddadigheid en koelbloedigheid van de moord, was niet te begrijpen dat de media de gebeurtenis doodzwegen. Zeker omdat destijds de dood van Joes Kloppenburg, ook slachtoffer van zinloos geweld, een stortvloed van berichten veroorzaakte.

Ik nam een jaar na de moord contact op met de ouders van Serge om voor het landelijke studentenmagazine Sum over deze verzwegen moord te schrijven. Voor de ouders bleek aandacht van de media, zelfs al was het van een studentenblad, van groot belang. Het was een bewijs dat hun zoon niet werd vergeten.

Toen ik ernaar vroeg erkenden enkele kranten de reden voor hun zwijgen: de moord had te ver buiten de Randstad plaatsgevonden. Zinloos geweld was drie jaar geleden nog niet zo'n geliefd onderwerp.

Nu met het verschijnen van zijn boek, maakt Serge zelf de discussie over de media-aandacht omtrent zijn dood overbodig. Het boek is een verdiende erkenning voor de jonge filosoof. Hij wordt ermee herdacht om wie hij was, niet om hoe hij stierf. In die erkenning kunnen de nabestaanden meedelen. Waarschijnlijk zijn ze beter af met deze vorm van aandacht. Ze hoeven in ieder geval geen familiewoordvoerder in de arm te nemen die de contacten met de vaak sensatiezoekende pers veroorzaakt, zoals bij andere nabestaanden van slachtoffers van zinloos geweld het geval is.

Dat journalisten in hun drang naar sensatie soms te kort door de bocht gaan bewees de zender SBS 6 dinsdag met haar item over het boek van Serge. De presentatrice vatte de moord als volgt samen: ,,Een junk stak Serge neer op het station van Nederlands vierde drugsstad.'' Met die uitspraak sloeg SBS 6 de plank volledig mis: de junks en de daklozen in de stationstunnel die getuigen waren van de steekpartij, schoten Serge juist te hulp. Omdat deze daklozen die de tunnel in Heerlen zo'n slechte reputatie bezorgen, niet doorliepen of hun ogen dichtdeden, namen de daders de benen. Daar hebben de junks en zwervers van de zogenaamd gevaarlijke stationstunnel waarschijnlijk de dood van Serge's broer voorkomen. De broer liep 'slechts' steekwonden aan zijn schouder op.

Niet alleen moord is een thema in Serge's geschriften, zoals blijkt uit de op deze pagina afgedrukte passages. Ook de doodstraf is dat. Serge schreef daarover ondermeer: ,,De doodstraf is wel de meest afschuwelijke vorm van moord met voorbedachte rade. Een persoon kan in de grond eigenlijk nooit verantwoordelijk voor zijn daden worden gesteld, omdat hij altijd het product is van zijn eigen karakter, de omgeving en het gehele systeem. Voor het geven van de doodstraf wordt de verantwoordelijkheid heel geraffineerd verdeeld over verschillende personen en instanties vanaf de politieagent die arresteert, tot aanklager, rechter, het gehele rechtssysteem en uiteindelijk de beul. Niemand is in zo'n geval verantwoordelijk en aan de gevangene wordt niets gevraagd, omdat hij in strijd met de wet heeft gehandeld. Er wordt een overeenkomst gesloten over datum en tijdstip en de moord wordt in koelen bloede voltrokken.''

De geciteerde spreuken over moord en doodslag vormen slechts twee van de 23 thema's die in 'De zon is het oog van God' besproken worden. Samensteller Van den Braembussche verdiepte zich in ruim tweeduizend pagina's met filosofische teksten. Met zijn selectie van spreuken denkt hij een boek te hebben samengesteld dat gebruikt kan worden om jongeren voor filosofie te interesseren.

De opbrengst van het boek zal in een fonds worden gestort ten behoeve van de 'Serge Heederik-prijs'. Deze prijs zal vanaf volgend jaar steeds op 25 mei worden uitgereikt aan een jonge veelbelovende filosoof. Van den Braembussche denkt dat het boek daarmee ook een stimulans kan zijn: ,,Serge liet ons een getuigenis achter, die haaks staat op leegte en zinloos geweld, op de schijnvertoning van de media.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden