Klein Verslag

Moord en doodslag in Gent en Mosul, ga dat zien

Orestes in Mosul. Beeld NTGent

Elsie de Brauw, groots en geliefd actrice, werd voor mijn ogen gruwelijk vermoord. Ik kon het nauwelijks aanzien. Ze speelde Klytaimnestra en de moordenaar was haar zoon Orestes.

De scene speelde zich af op het podium van het NT-theater in Gent, de oude stad. De zoon sleepte haar lichaam ruw over de vloer. Hij had zijn vader, Agamemnon, gewroken.

Van wraak en de cyclus van geweld handelt de Oresteia, de tragedie van ­Aischylos. Het begint ermee dat Agamemnon zijn dochter Iphigenea offert om de goden gunstig te stemmen om een goede wind te verkrijgen voor zijn tocht naar Troje. Die tocht is eigenlijk ook al een wraakonderneming voor de ontvoering van Helena, de vrouw van zijn broer Menelaos.

Gruwelen

Als Agamemnon naar Troje is gezeild en daar zijn oorlog voert, zint Klytaimnestra op wraak voor het offeren van haar dochter. Bij zijn terugkeer slaat ze toe. Op het toneel zien we al die moorden. Meteen al in het begin de wurging van Iphigenea door haar vader, met een koord. Ook die moord, die de vorm heeft van een rituele executie, is nauwelijks te verdragen zo afgrijselijk; eindeloos lijkt de worsteling te duren.

Daar zat ik, boven in die oude, warme theaterzaal midden in Gent, op een stijf stoeltje met zo weinig ruimte dat het onmogelijk was je benen over ­elkaar te slaan en keek naar de gruwelen daar beneden.

Waarom de wurging als executie­methode? Omdat zo tijdens het IS-­bewind in Mosul, Irak, de vrouwen werden gedood. Zo heet namelijk het theaterstuk: ‘Orestes in Mosul’. Iphigenea wordt gespeeld door een Iraakse actrice.

De Zwitserse regisseur Milo Rau verplaatste de klassieke tragedie naar die verwoeste stad in Irak; het geheel speelt zich af op twee niveau’s: in Gent op dat podium onder mij, maar ook op een groot videoscherm erboven, waarop scenes te zien waren die het gezelschap in Mosul, te midden van het puin, had opgenomen. Rau trok een ­parallel tussen de wraakzuivering van Orestes en die van IS, de terreurbeweging die vanaf 2014 ruim drie jaar lang van Mosul de hoofdstad van hun kalifaat had gemaakt.

Slapende IS-strijders

Die opnames in Mosul, met deels Iraakse acteurs, waren niet zonder risico geweest; nog steeds vermoedt men in de kapotte miljoenenstad drieduizend ‘slapende’ IS-strijders.

Maar Rau duwde zijn gezelschap naar de limieten van het mogelijke. In de stad waar in het recente verleden nog homo’s van daken werden gegooid, liet hij zijn Orestes zoenen met zijn vriend Pylades, onder de ogen van Iraakse acteurs die een tribunaal vormen, zoals in de Oresteia, als de spiraal van geweld en wraak eindelijk wordt gebroken, wanneer Orestes in Athene wordt vrijgesproken.

Kunnen de Iraakse acteurs hun IS-beulen vergeven? Die vraag heeft Rau hen oprecht voorgelegd en de hun ­innerlijke worsteling is te zien. Zie die verwoeste stad, schouwtoneel van talloze vernielingsgolven. Een stad, Ninive in zijn midden, ouder dan de wereld, zevenduizend jaar ouder dan de tijd waarin Aischylos leefde.

Mosul en Gent, zo gaaf en schitterend, met zijn torenrij en Graslei en zijn Lam Gods. Wat een overdonderende voorstelling. Het NTGent gaat nog op tournee, komt naar ons toe. Ga ’t zien.

Met het oog van een antropoloog en de pen van een dichter doet Wim Boevink dagelijks verslag over de grote en kleine wereld om hem heen. Lees meer afleveringen van zijn Klein Verslag op trouw.nl/kleinverslag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden