Moord duurt een sigaretje

Een dodelijke zetpil of een knijper op de neus. Het ijzingwekkende Manuscripts Don't Burn legt de terreur van een totalitair systeem bloot.

Wat een moedige film is 'Manuscripts Don't Burn'. De Iraanse regisseur Mohammad Rasoulof (42) maakte clandestien een beklemmende politieke thriller, waarin hij reflecteert op zijn eigen situatie en die van vele andere Iraanse filmmakers, schrijvers en journalisten die dagelijks met censuur te maken hebben. En - zo blijkt uit de film - met een moorddadig totalitair regime.

Rasoulof zat al in de gevangenis wegens 'het verspreiden van propaganda tegen het regime', met andere woorden: hij maakte films als onafhankelijk filmmaker. Evenals zijn vriend en collega Jafar Panahi kreeg hij daarom een twintigjarig werkverbod opgelegd. Rasoulof kroop echter niet in zijn schulp. Integendeel. IJzingwekkend is de manier waarop in 'Manuscripts Don't Burn' (de titel verwijst naar een anti-Sovjet-satire van Michail Boelgakov) afgerekend wordt met de Iraanse intelligentsia. Rasoulof is de enige naam op de aftiteling. De andere cast- en crewleden worden om veiligheidsredenen niet genoemd.

Telefoons afluisteren en woonhuizen bespioneren behoort tot het dagelijks ongerief, zou je kunnen zeggen. Rasoulof gaat een stapje verder. Hij toont de martelpraktijken en moordpartijen, uitgevoerd door regeringsagenten.

Een zieke schrijver die een kopie van een belastend manuscript van een bevriende schrijver verborgen houdt, krijgt een dodelijke zetpil toegediend, en sterft in zijn rolstoel. De moordenaar gaat ondertussen op zoek naar restjes eten in de koelkast.

De gruwel schuilt in de kille routine. Dit zijn mannen die op afroep martelen en moorden, en dat al vaak deden. Ze weten wat hun te doen staat als een moord op een zelfmoord moet lijken. Een knijper aan een waslijn is een moordwapen. Want die plant je eenvoudig op een neus. Als de mond is afgeplakt, duurt het hoogstens een sigaretje voor het slachtoffer stikt.

'Manuscripts Don't Burn', vorig jaar in Cannes bekroond met de internationale persprijs, legt de censuurstrategieën van een totalitair systeem bloot, en de represaillemaatregelen: ontvoeren, ondervragen, martelen en elimineren. Schokkend is dat het verhaal op ware gebeurtenissen is gebaseerd: de mislukte aanslag midden jaren negentig op een groep Iraanse schrijvers die per bus terugkeerde van een congres in Armenië.

Het was de bedoeling dat de bus in een ravijn stortte. Alleen door stom toeval - de bus kwam klem te zitten - werd 'het ongeluk' gekeerd. De journalist die enkele jaren later beweerde gedetailleerde informatie over de zaak te hebben, Saeed Hajjarian, werd in Teheran in het gezicht geschoten. Hij raakte verlamd, belandde in een rolstoel en werd nooit meer de oude.

Historici spreken in groter verband van de 'Chain Murders of Iran', seriemoorden begaan tussen 1988 en 1998, waarbij zo'n tachtig Iraanse schrijvers en activisten werden vermoord, of 'verdwenen'. Het ging om auto-ongelukken, schietpartijen bij geënsceneerde overvallen en misschien wel het engst: injecties met potassium om hartaanvallen te stimuleren.

Meer Iran
Naast de Iraanse thriller 'Manuscripts Don't Burn' staat er een documentaire over Iran op het programma: My Stolen Revolution van Nahid Persson (53). De documentairemaakster wist als studente Iran te ontvluchten en in Zweden een nieuw bestaan op te bouwen. Na dertig jaar keert ze terug, om een kleine reünie te filmen met de weinige medestudenten die de afgelopen drie decennia overleefden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden