Moor verbeeld als 'idiote wilde' kwetst moslims

Feest in het Spaanse dorp Altea. De verovering van het Iberisch Schiereiland door de Moren en de herovering door christenen worden nagespeeld voor publiek.Beeld Alex Tieleman

Vroeg in de ochtend galmt het geluid van harde schoten door de nauwe straatjes van het Spaanse kustplaatsje Altea. Bewoners staan geschrokken op hun balkon met hun handen voor hun oren. De veroorzakers, gekleed in pofbroeken met Palestinasjaals om hun hoofd, zwaaien vervaarlijk met haakbussen (middeleeuwse geweren) boven het hoofd. De groep heeft het stadje ingenomen.

Symbolisch dan. Want tijdens de Moren en christenen-feesten wordt de verovering van grote delen van het Iberisch Schiereiland door de Moren, die in 711 begon, en vooral de herovering daarvan groots herdacht en nagespeeld. De volksfeesten worden in honderden plaatsen, vooral rond Alicante en Valencia, gevierd van het voorjaar tot en met het najaar. Altea is als een van de laatste plaatsen aan de beurt.

Maar terwijl duizenden toeschouwers zich 's avonds vergapen aan de parade met rijk uitgedoste acteurs, zijn de Spaanse moslims een stuk minder te spreken over het feest. Mounir Benjelloun, president van de Spaanse Islamitische Commissie (CIE), een belangenorganisatie voor de bijna twee miljoen moslims in Spanje, vindt het 'absurd' hoe de Moren worden neergezet. Hij vindt dat zij - vaak gespeeld door soms zwart geschminkte Spanjaarden - er als 'idiote wilden' uitzien. "Dit is een 'haatevenement'. Het zou verboden moeten worden", zegt hij.

Religieuze uitingen
Voor de Moren was de Reconquista (de herovering), die in 1492 eindigde, een pijnlijke episode: 300.000 mensen werden verbannen. De taal en culturele en religieuze uitingen werden verboden. "Soms worden Moren bij de feesten aan een ketting afgevoerd alsof het honden zijn", vertelt Benjelloun.

Onvrede over het feest bestaat al langer. Maar van grootschalig protest, zoals bij de Nederlandse Zwarte Pieten-discussie, is geen sprake. "Dit moet, net als bijvoorbeeld de stierengevechten, uiteindelijk uit de maatschappij zelf komen", vindt moslimleider Benjelloun.

Voor de voorzitter van het feestcomité in Altea, zestiger José Alvado, zijn het juist de mooiste dagen van het jaar. "Ik slaap maar drie uur per nacht", vertelt Alvado, gekleed in maliënkolder, trots. Het feest bestaat voor een deel uit doorwaakte nachten met veel drank. Maar ook wordt stilgestaan bij de doden.

Beeld Alex Tieleman

Antropoloog Demetrio Brisset, die onderzoek doet naar volksfeesten, vindt dat de festiviteiten de identiteit en het groepsgevoel benadrukken. "Het is een vorm van cultuurbehoud, waar trouwens ook de jonge generaties nog en masse aan meedoen."

Kostuums
Toch ziet Brisset dat de viering, met name in grotere plaatsen verandert. Het religieuze karakter verdwijnt naar de achtergrond en de historische feiten worden steeds vaker met een korrel zout genomen. Ook de kostuums worden volgens Brisset steeds 'carnavalesker'. "Het gaat natuurlijk steeds om de uitbeelding van de 'historische moslim', maar het is begrijpelijk dat moslims van nu hierdoor gekwetst kunnen zijn", zegt de antropoloog.

Hoewel de eerste Moren en christen-feesten uit de 18de eeuw dateren, besloot Altea het 36 jaar geleden alsnog in te voeren. Het groeide uit tot een enorm spektakel. Niet zo groot als bij de bekende viering in Alcoy, waar drommen toeristen op afkomen. Maar Altea heeft de mooiste kostuums, vinden de inwoners zelf. "Vroeger wilde niemand Moor spelen, maar nu juist wel omdat de pakken zo mooi zijn", legt Alvado uit.

Ook hij kent de bezwaren "Dit feest is er voor iedereen hoor", zegt hij geruststellend. "Vrouwen, atheïsten, Senegalezen, Ecuadorianen, iedereen loopt mee in de optocht." Aan een andere voorstelling van de Moren moet hij toch niet denken. "Ik kan het mij gewoon niet voorstellen. Bovendien zijn ook moslims van harte welkom!"

Zwarte koning gezocht

Bij de komende 'drie koningenoptocht' in Madrid mag de zwarte koning Balthasar niet meer door een geschminkte blanke worden gespeeld. Het bestuur van de Spaanse hoofdstad, waar sinds enkele maanden de progressieve burgemeester Manuela Carmena de scepter zwaait, vindt het gebruik discriminerend en gaat nu op zoek naar een zwart persoon die Balthasar kan spelen. Volgens raadslid Mar Espinar was dit een langgekoesterde wens van belangenverenigingen van de zwarte gemeenschap in Madrid. "Dit is weer een stap naar erkenning van diversiteit en multiculturaliteit van het huidige Madrid", zei Espinar over het besluit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden