Mooiste schilderij van Nederland / Vermeers ’Gezicht op Delft’ gaat aan kop

Wat is het mooiste schilderij van Nederland? Deze vraag van Trouw aan de lezers roept de meest uiteenlopende reacties op. Halverwege de verkiezing van het mooiste schilderij van Nederland gaat Vermeers ’Gezicht op Delft’ op kop.

door Sandra Kooke

Dat wordt natuurlijk ’De Nachtwacht’, dacht de redactie van Trouw. Of anders ’Het Joodse Bruidje’. Een verkiezing van het mooiste Nederlandse schilderij door het publiek kon alleen maar gewonnen worden door een bekende Rembrandt.

Maar de lezers van Trouw kiezen niet voor de bekende weg, blijkt nu we halverwege de verkiezing zijn. Integendeel, zij volgen hun volstrekt persoonlijke voorkeur, zo valt te lezen op de Trouw-site www.hetmooisteschilderijvannederland.nl. Daar vormen de lezernominaties een lange lijst met schilders, waarin Vincent van Gogh, Rembrandt van Rijn en Johannes Vermeer weliswaar de boventoon voeren maar niet de meerderheid van de stemmen krijgen.

Gerard Dou, Frans Hals, Jan Steen, Carel Fabritius, Jan Verspronck, Paulus Potter, Jan van Goyen, Hendrick Avercamp, Gabriel Metsu, Jan Lievens: de Gouden Eeuw is ruim vertegenwoordigd.

Maar ook de Haagse school en verwante schilders, zoals George Breitner, Hendrik Willem Mesdag, Anton Mauve, Jacob Maris en Isaac Israëls, hebben aanhangers – net zoals enkele oude meesters als Jeroen Bosch, Pieter Brueghel, Geertgen tot Sint Jans en Jan van Eyck.

Meest onverwacht is het grote aandeel van moderne schilders in de nominaties. Daar zitten bekenden bij, zoals Lucebert, Appel, Constant, Bart van der Leck, Kees van Dongen, Robert Zandvliet en Marlene Dumas, maar ook onbekendere schilders, zoals Henk Helmantel, Jan Mankes, Ad Arma en Willem van Althuis.

Piet Mondriaan blijkt definitief tot de canon te zijn toegetreden. Van hem werden acht verschillende schilderijen genomineerd. ’Victory Boogie Woogie’ is favoriet („Het geeft mij een optimisme voor de toekomst”, schrijft een lezer). Zouden we een verkiezing van populairste schilder doen, dan zou Mondriaan op dit moment vierde staan.

De drie schilders met de meeste stemmen zijn, zoals verwacht, Vincent van Gogh, Johannes Vermeer en Rembrandt van Rijn. Van alle schilderijen heeft ’Gezicht op Delft’ verreweg de meeste stemmen, 25, gevolgd door ’Het meisje met de parel’ met 16 stemmen. Van Vermeer werden slechts vier schilderijen genomineerd, van Rembrandt wel dertien. Dat verklaart waarschijnlijk waarom zelfs het Joodse bruidje niet aan de Vermeers kan tippen: de Rembrandtaanhangers hebben zo’n ruime keus. Van Gogh’s ’Korenveld met kraaien’ staat ook erg hoog. Verder noemden lezers nog veertien andere schilderijen van Van Gogh.

Sommige schilderijen, zoals Kees van Dongens ’Blue dress’, profiteerden van de nominatie door een bekende Nederlander.

Maar de meeste lezers lieten zich weinig gelegen liggen aan andermans mening en toonden een persoonlijke relatie tot hun favoriete schilderij. Dat valt te lezen uit hun argumentatie. Beeldende kunst zorgt voor ontroering („Na een paar jaar in New York sprongen me de tranen in de ogen bij het weerzien”, schrijft een lezer over ’Het Meisje met de parel’), spiritualiteit („Je voelt Gods adem als een aureool om deze geweldige boom”, over ’Roze perzikboom’ van Van Gogh), geluk (over ’Ezeltje rijden langs de kust’ van Isaac Israels: „Als ik dit schilderij zie, krijg ik altijd een blij, vakantie-achtig gevoel”.)

Verschillende lezers gingen zelfs over tot het schrijven van een gedicht. Over Mondriaans Bloeiende appelboom dichtte een lezer:

’In grijs en blauw/en okergeel/geen kleur teveel. Het ritme buigt/van binnenuit/tot bloei; een lentespel,/een eindeloze weg/naar vlakke lijnen.’

Ook kozen opvallend veel lezers een schilderij dat een typisch stukje Nederland verbeeldt („Ik vind dit mooi omdat het een echt Hollands landschap laat zien, met water, bomen en veel lucht”, schrijft een lezer over ’Rivierlandschap met rozerode en geelgroene lucht’ van Mondriaan). Al snel na de start kwam ’Het laantje van Middelharnis’ van Meindert Hobbema binnen. Behalve het ’Gezicht op Delft’ arriveerden het ’Gezicht op Haarlem met bleekvelden’ van Ruysdael, het ’Gezicht op de Mariaplaats’ van Saenredam en ’Gezicht op de waal en Valkhof burcht’ ’(Van Goyen). Ook het strand (Anton Mauve), Panorama Mesdag, het Drentse Oranjekanaal (Reinhard Cozy), het Landschap bij Moordrecht (Jan Willem van Borselen) en ’De molen bij Duurstede’ (Ruysdael) refereren aan een specifieke plek.

Ook worden personages vaak in de harten gesloten. En dan met name vrouwen. Jonge vrouwen met of zonder parels, oude vrouwen, al dan niet bijbellezend, moeders, bruiden, baadsters.

Het raadsel van hun glimlach boeit, de lieve blik roept herinneringen op, („Het doet mij denken aan mijn moeder die vooral als je ziek was, zo lief was”). Een schrijfster: „Ik weet niet heel precies meer wat mij zo ontzettende boeide en ontroerde – de puurheid, het licht op haar gezicht, de parel – maar opeens bemerkte ik dat de tranen over mijn wangen stroomde.”

De wedstrijd is nu halverwege. De beslissing welke schilderijen de top tien gaan vormen is nog niet genomen. De particuliere voorkeuren van lezers geven een versnipperd beeld.

Meldt u dus vooral op de site, per mail of per brief wat uw favoriete schilderij is, ook al heeft iemand anders het al genoemd. Hoe meer stemmen het krijgt, hoe steviger het in de top tien verankerd raakt. Op 6 mei wordt de toptien definitief vastgesteld en heeft iedereen tot 18 mei de gelegenheid te stemmen.

De top-10 tot nu toe:

1. Vermeer: Gezicht op Delft

2. Vermeer: Het meisje met de parel

3. Van Gogh: Korenveld met kraaien

4/5. Rembrandt: Het Joodse bruidje/Mondriaan; Victory Boogie Woogie

6. Rembrandt: Titus aan de lezenaar

7/8. Gerard Dou: Oude vrouw lezend in een lectionarium/ Rembrandt: de Nachtwacht

9/10. Van Gogh: Roze perzikboom, souvenir de mauve/ Rembrandt: zelfportret op jonge leeftijd

Runners-up zijn: Willem de Kooning: Rosy-fingered dawn, Fabritius: het Puttertje, Mesdag: Panorama Mesdag, Kees van Dongen: Blue dress en Hendrik Avercamp: IJsvermaak.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden