Opinie

Mooie plaatjes halen angel en leven uit 'De Kersentuin'

Als 'De Kersentuin' in de regie van Agaath Witteman iets is, dan is het een reeks fraai gecomponeerde tableaux. Geen scène wordt als het ware gewoon gespeeld om de inhoud zeggingskracht te geven. Vrijwel steeds is er een decoratieve ambiance gecreëerd, met muziek en meestal met de rest van de spelers in esthetische schikkingen op de achtergrond.

In het programmablad staat: ,,Met de kennis van de geschiedenis die we nu hebben, zou je De Kersentuin als een politiek pamflet kunnen opvatten. Agaath Witteman wil echter niet dat deze historische kennis de beleving van de toeschouwer vertroebelt.'' Zij is daar reusachtig goed in geslaagd. Wordt in 'De Kersentuin', Anton Tsjechovs laatste toneelstuk, impliciet verwezen naar de veranderingen die op til zijn in het Rusland van rond 1900, in de voorstelling zijn die gladjes weggepoetst. In het derde bedrijf is er een bal, terwijl elders op hetzelfde moment het landgoed wordt geveild. Mevrouw Ljoebov Ranevskaja, grootgrondbezitster, is bankroet. Vroeger was zo'n bal een chic gebeuren. Nu danst, tot verdriet van oude bediende Firs, de gewone man er al. In de voorstelling bij Het Nationale Toneel is eerder sprake van een ritmisch bewogen elegance als in de tijden van weleer. Het afzetten van de identieke witte maskertjes leidt evenmin tot enige disharmonie in kleding of gedrag.

Het verschil tussen de aristocratische omgeving van Ljoebov en Lopachin, de rijk geworden kleinzoon van een lijfeigene die het landgoed tenslotte zal opkopen, is miniem. De Ljoebov van Geert de Jong is een vriendelijke, melancholiek om zich heen kijkende dame. De Lopachin van Peter Bolhuis een zo zachtaardige, beschaafd sprekende man, dat je niet snapt waarom niemand naar hem wil luisteren. Je gaat hen alleen maar dom vinden, zonder dat de reden ervan pijnlijk duidelijk wordt. Slechts één keer wordt het standsverschil lichtjes aangestipt: als Lopachin op een stoel wil gaan zitten, veren de anderen geshockeerd even op. Op zichzelf een mooie vondst, ware het niet dat van bedienden en kamermeisjes zulks intussen wel probleemloos wordt geaccepteerd.

Ongerijmdheden te over. Is iedereen feestelijk gekleed, uitgerekend Firs loopt op de dansavond rond in een belachelijk vrouwenjakje met rokje in schreeuwerige kleuren, juist hij die zo'n hang heeft naar de vroegere feodale allure. De voorstelling wordt onder luide muziek (Paleis van Boem) door gouvernante Charlotta in clownspakje geopend met het doorknippen van een rood-wit markeringslint. Alsof het circus gaat beginnen? De betekenis van de grap blijft steken in dat ene moment. Dat Lopachin niet pleegdochter Varja ten huwelijk vraagt omdat hij van mevrouw haar moeder Ljoebov houdt, is een suggestie die meteen na de geboorte overlijdt.

Hoe vaardig ook wordt geacteerd, het spel wil maar niet betekenisvol worden vanwege willekeur in door elkaar gehanteerde speelstijlen, verkeerd gelegde accenten, het ontbreken van heldere lijnen. Ecru-tinten in vormgeving (advies: André Joosten) en kostuums (Dinorah Iorio) moeten in de eerste twee bedrijven vooral een 'oh-lala-nostalgia' oproepen, maar dochter Anja roept luidkeels en scherp gearticuleerd de zaal in dat haar broertje zes jaar geleden is verdronken, dat Ljoevov daarom destijds naar Frankrijk is gevlucht. Staat Geert de Jong ingeleefd Ljoebovs onrust te spelen, de idealist Petja van Aus Greidanus jr. danst in Art & Pro-stijl gekke pasjes om haar heen. In een bevallige, symmetrische pose delen de zusjes hun oom mee dat hij wat meer zijn mond moet houden.

Weer zo'n bestudeerd plaatje, dat mooi is om het mooi zijn. Zo'n schoonheid irriteert, haalt de angel en het leven uit 'De Kersentuin'. De zuiver gedoseerde terloopsheid van Tsjechovs mededelingen is vakkundig om zeep geholpen. Het is mij een raadsel wat Witteman me met deze voorstelling heeft willen vertellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden