Mooie abstracte aanpak van Ibsens ’De Wilde Eend’

Theater

’De Wilde Eend’ van Henrik Ibsen door de Theatercompagnie. Regie: Maaike van Langen. Compagnietheater te Amsterdam t/m 9/2. Tournee t/m 28/3. Info: www.theatercompagnie.nl

De een, Gregers Werle, is een waarheidsfanaat. De ander, Hjalmar Ekdal, heeft juist de levensleugen omarmd, zonder zich daarvan bewust te willen, of liever, te kúnnen zijn. Beiden zijn in wezen even kortzichtig, al valt met de tweede beter te leven, omdat zijn houding meer in harmonie is met zijn omgeving.

Als Gregers echter na jaren van afwezigheid meent orde op zaken te moeten stellen, stort heel Hjalmars op liefdevolle illusies geschoeide wereldje in. Van zijn beminde dochtertje Hedwig neemt Hjalmar zelfs ijskoud afstand op gezag van de suggestie dat zij weleens niet zijn eigen kind zou kunnen zijn.

Net als ’Hedda Gabler’ eindigt ’De Wilde Eend’ met een onvoorziene zelfmoord achter de schermen. Of dat het allemaal wel waard is, is een van Ibsens kernvragen. Volgens alter ego dokter Relling in het stuk niet. Hjalmar zal zich weldra een nieuw houvast zoeken in een nieuwe schijnwaarheid. En of Gregers zich enige genegenheid zal verwerven met zijn rigide waarheidsdrang, is al evenzeer te betwijfelen.

Anders dan in ’De vijand van het volk’ (1883), waarin hij nog elke levensleugen keihard veroordeelde, is Ibsen twee jaar later in ’De Wilde Eend’ dat zwart-witdenken voorbij. Het stuk mag de moraal van zijn tijd spiegelen, zeker wat betreft al gauw zondig bevonden vrouwen, maar hij toont zich verre van een moraalridder. Eerder een psycholoog die, met een zekere ironie en gevoel voor symboliek, menselijk functioneren beschouwt.

Dat maakt zijn personages nog zo herkenbaar. Het aardige van de aanpak van regisseuse Maaike van Langen is dat zij dat versterkt door in plaats van de psychologie, juist het mechanisme van menselijk gedrag tot uitgangspunt te nemen. Tegen een abstract decor (Andreas Freichels) geen realisme, maar eerder een schematische benadering. De wat ouderwetse breedsprakigheid is geretoucheerd en de personages zijn eerder prototypen dan karakters.

Veelzeggend is de totaal tegengestelde reactie op het benoemen van publieke geheimen omtrent Hjalmars leefsituatie, die Gregers nog niet kende. Hjalmar schrokt van schrik onbeholpen het taartje dat hij zijn dochter had beloofd naar binnen. En Gregers zet grote veroordelende ogen van verbazing op.

Hoe meer het fundament onder zijn thuis wordt aangetast, hoe meer de Hjalmar van Jasper Boeke zijn onvermogen in agressiviteit vertaalt. En hoe steviger Gregers’ waarheidsdrang zich in alles vastbijt, hoe ronder en radelozer Mike Reus’ ogen worden. Dat scherp getekende dubbelcontrast in het spel geeft beide figuren iets hulpeloos en tragisch, en iets lachwekkends, zodat je soms onwillekeurig in de lach schiet om bij wijlen erg naïeve reacties. Dat soort momenten schept lucht in wat, bij overdrijving, in onbetekenend melodrama had kunnen ontaarden.

Ook de hysterie die in stuk en hoofdfiguren ligt besloten, weet Van Langen met mathematische precisie te beteugelen en laat zij alleen doelgericht even horen in een langgerekte, diep getergde kreet van Gina, Hjalmars levenswijze echtgenote (een mooie, ingehouden rol van Anneke Blok). Van Langens ’Wilde Eend’ is eigentijds en tijdloos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden