Mooi, maar ongevaarlijk toneel

HANNY ALKEMA

Theater

Kwartet Toneelgroep Oostpool ***

De personages in 'Kwartet' spelen een voortdurend spel. Met elkaar, met zichzelf. Een spel dat omgekeerd evenredig zou kunnen zijn aan hun innerlijke roerselen. Is de zich bijwijlen opdringende suggestie. Bij Toneelgroep Oostpool deels vertaald in de enscenering.

De schouwburg is er in figuurlijke zin een slag voor gedraaid. Het publiek zit op het podium, in de zaal en op de balkons wordt gespeeld. Net als in het vlakke vloertheater krijg je daardoor meer het gevoel erbovenop te zitten. Tegelijk geeft het blauwfluweel van de schouwburgstoelen en dat daartussen wordt gespeeld zowel een idee van een salon als van een benauwde bunker, de locaties die de Duitse schrijver Heiner Müller (1929-1995) in zijn tekst aangaf.

Müller liet zich inspireren door 'Les liaisons dangereuses' van Choderlos de Laclos, maar mengde de perverse schandaalroman uit 1782 met een fikse dosis grimmigheid. 'Kwartet' (1981) richt zich uitsluitend op de twee hoofdpersonen, markiezin de Merteuil en graaf de Valmont, die elkaar tot het uiterste van én seksuele vernedering én opwinding uitdagen. Tot de dood erop volgt.

Opvallend is dat regisseur Marcus Azzini het stuk inkleurt met elementen die de hardheid wat ontgiften. Zo is de inbreng van veertig her en der in zaal of op balkons opduikende musici van Het Gelders Orkest soms (tegen de tekst aan) schurend of juist troostend, maar altijd buitengewoon sfeervol.

Hoe bijzonder dat ook is, opmerkelijker nog is dat Azzini het accent legt op het verschil tussen fysieke en verbale kracht. Na Merteuils eerste monoloog een wedstrijdje armpje drukken, vanzelf gewonnen door Valmont, die met een stevige tl-buis als fallussymbool ook al zijn potentie heeft benadrukt. En die zich later met het smijten van talloze matrassen wederom als mannetjesputter profileert.

Als strijd tussen seksen verliest dit 'Kwartet' het onvoorspelbare en vooral het duistere van een zich in een talig steekspel opwindende en escalerende wellust. Ondanks de zekere ironie. Onontkoombaar komt de herinnering boven aan het magnifieke 'Quartett' met Jeroen Willems en Barbara Sukowa op het Holland Festival ruim vijf jaar geleden. Hoe gevaarlijk subtiel scheerden die twee steeds dichter langs de afgrond.

In deze opzet blijft Teun Luijkx, ook als zij van rol wisselen, te veel het mannetje en toont Wendell Jaspers zich de meesteres van het woord. Zij schakelt feilloos tussen vilein en zinnelijk, wat de ambiance - met steeds meer doeken en spiegels als onverwachte erotiserende beeldschermen - toch iets van een arena geeft. Zonder algehele beklemming wel een mooi kijkspel.

Arnhem t/m 25-1, Amsterdam 11/12-3; www.toneelgroepoostpool.nl

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden