Monumentendag is meer dan een uit de hand gelopen braderie

Een inwoner van Gouda raakte op een monumentendag zo in de ban van plaatselijke legendes over onderaardse gangen dat hij spontaan de schop ter hand nam en onder zijn huis begon te graven. Met succes, want hij stuitte op gewelven die ooit het Kasteel van Gouda hebben gedragen.

DOOR HARO HIELKEMA

Het is niet te hopen dat alle bezoekers aan de Open Monumentendagen (OMD) het vandaag net zo in hun bol krijgen en na het weekeinde gaan spitten, maar het voorval geeft wel aan dat het jaarlijkse evenement meer is dan een uit de hand gelopen braderie. Een beetje vuur, een grammetje verwondering en verder domweg wat genieten van een monument _ dat is het kenmerk van deze dag geworden.

Natuurlijk zitten er ook nu weer overal stoelenmatters en kantklossers in kraampjes _ afgezien van de prinsen van Oranje zijn er nu eenmaal veel mensen die daarvan houden. En ongetwijfeld lopen argeloze wandelaars vandaag het risico dat ze ergens uitgenodigd worden om nog weer eens ouderwets te tollen of te hoepelen.

Op de twaalfde monumentendag zullen sommige kerken en musea net als andere jaren niet veel meer doen dan hun deuren openzetten en de OMD-vlag uit de mottenballen halen. Molens gaan weer draaien, gemalen zullen blinken en begraafplaatsen kunnen vandaag op ander publiek rekenen dan ze in de rest van het jaar gewend zijn. Dat is voor een deel het vaste patroon van de dag, en dat zal het ook nog in lengte van jaren blijven. Het is allemaal gratis, het zal dus publiek blijven trekken. Daar is niks mis mee.

Toch proberen de meeste plaatselijke comités een ruimere invulling te geven aan de dag, die inmiddels wordt aangeduid als het Grootste Eendaagse Culturele Evenement van Nederland. Ze laten zich daarbij graag helpen door het centrale thema, dat dit jaar 'Steengoed' heet en de aandacht richt op de zorg voor historische bouwmaterialen. Bij het doorbladeren van de programmakrant valt op hoeveel steenfabrieken we in dit land hebben of hadden: in Delfzijl (Hylkema), Pekela (Strating), Losser (De Werklust), Hattem (Altena), Maarssen, Kerkrade (Linssen) _ en dan vergeten we nog de helft. In tientallen gemeenten geven medewerkers van de Monumentenwacht demonstraties en vertellen hoe hun instelling bijdraagt aan het instandhouden van monumenten.

De Goudse spitter liet al zien dat de monumentendag bezoekers soms kan inspireren tot de vreemdste hobby's: van veensteken tot marmerschilderen en van kopergieten tot oude bakstenen bikken. Veel mensen maken een speciale wandel- of fietstocht langs monumenten, soms laten ze zich in een janplezier lokken of in het oude 'werkpaard van de Zuiderzee', de botter.

Een van de aardigste aspecten van Monumentendag is, dat er vandaag (en in sommige plaatsen het hele weekeinde) deuren opengaan die de rest van het jaar gesloten blijven. Neem bijvoorbeeld het voormalige woonhuis van P.A. de Genestet in Rozendaal, het Vredespaleis in Den Haag, de oude gevangenis van Heerenveen of het Arnhemse woningbouwcomplex Geitenkamp van de architect Granpré Molière. Je kunt rondlopen in het beeldhouwersatelier van Ton Mooy, in de oranjerie van het Amersfoortse landgoed Randenbroek. De Turkse moskee in Beverwijk is vrij te bezichtigen, net als de Koninklijke Wachtkamer van Amsterdam CS, allerlei 'witte huizen' met architectonische en monumentale waarde in Rotterdam en de oude waterkrachtcentrale ECI in Roermond.

Op veel plaatsen wordt muziek gemaakt. In Wassenaar speelt een bigband, het Christelijk Zederiks Mannenkoor zingt in Meerkerk, voor violiste Emmy Verhey is het te hopen dat het droog blijft op de markt van Zaltbommel, Flora Sonare hoeft wat dat betreft niet bang te zijn in de Gorkumse schuilkerk In Abrahams Schoot en in het museumcafé 't Jopke in Ten Boer zal het ook wel meevallen.

Soms leidt openstelling van een verwaarloosd monument tot hernieuwde belangstelling en restauratie, zoals Fort Kijkduin in Den Helder overkwam. Soms is monumentendag een dag van actie: zo wordt in het eeuwenoude kerkje van Wilp (gemeente Voorst) duidelijk gemaakt dat dit gebied langs de IJssel, waar Delftse ingenieurs het liefst moeras van maken, niet alleen waardevol is vanwege de natuur maar ook vanwege de menselijke betekenis; daarna wordt er gefietst en geborreld.

Vorig jaar brachten de Open Monumentendagen 850 000 mensen op de been. Dat (record)aantal is opnieuw voor verbetering vatbaar, ook al omdat er steeds meer aan de jeugd gedacht wordt. De Open MonumentenKrant is gratis verkrijgbaar bij VVV en ANWB en in veel musea, kerken en andere monumenten. Een overzicht van OMD-activiteiten en deelnemende gemeenten is te vinden op Internet: http://www.bouwfonds.nl of op het adres http://www.avro.nl/monumentendag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden