Monumenten uit de tijd van het grote gebaar

In najaar presentatie definitieve lijst

In een Daf 600 reed minister Jet Bussemaker gisteren naar het Evoluon. Bouwjaar 1959, zes jaar ouder dan die vliegende schotel die Philips destijds in Eindhoven liet neerzetten. Toepasselijk, want 1959 en 1965 markeren de tweede fase van de wederopbouw. Bussemaker presenteerde in het Evoluon een lijst met 89 gebouwen uit die periode, die kans maken te worden uitgeroepen tot rijksmonument.

De lijst bevat gebouwen die opvallen door hun indrukwekkende uitstraling. Ze kenmerken het prille begin van de welvaartsstaat, de razendsnelle ontwikkelingen in bouwtechniek, het herstel van de economie en het vertrouwen in de industrialisatie. "Het is de tijd van het grote gebaar", zegt Marieke Kuipers, hoogleraar aan de Technische Universiteit Delft en specialist jongere bouwkunst bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

"Er is meer gebouwd en al ietsje rijker dan in de eerste fase van de wederopbouw", aldus Kuipers. Uit die periode, 1940-1958, zijn zes jaar geleden ruim honderd rijksmonumenten aangewezen. De architectuur uit de periode daarna laat het optimisme zien over de vooruitgang in techniek, wetenschap, cultuur, 'de maakbaarheid van de samenleving'.

"Iedereen moest kunnen delen in de verworvenheden van de welvaart, die Nederland ten deel viel dankzij de aardgasbel van Slochteren. Het gaat om kantoorgebouwen, maar bijvoorbeeld ook om technische hogescholen, waar werd nagedacht over imposante ontwikkelingen als de Deltawerken: dat waren wereldwonderen."

Gemeenten en experts hebben gebouwen voorgedragen voor de lijst, die door de rijksdienst is opgesteld in de categorieën onderdak, verzorgingsstaat, economie, infrastructuur, verzuiling, vorming, vrije tijd en cultuur en herdenking. "Het gaat om toparchitectuur, die het waarderen en beschermen meer dan waard is", zegt Kuipers. "Deze gebouwen zijn een essentieel toonbeeld van de cultuurhistorische ontwikkeling van ons land." De Raad van Cultuur brengt nu een advies uit, waarna de minister na de zomer de definitieve lijst bekendmaakt.

Eigenaren kunnen zich nog roeren, maar Kuipers verwacht niet veel protest. "De angst dat er niks meer mag als een gebouw rijksmonument wordt, is meestal ongegrond. Bij het Stedelijk Museum in Amsterdam bleken forse wijzigingen mogelijk. Ik merk vaak dat eigenaren trots zijn en de aanwijzing tot monument juist zien als steun."

Een greep uit de 89
Evoluon, Eindhoven, architecten L. Kalff en L. de Bever, 1965/66

Patiowoningen voor studenten Technische Hogeschool Twente, Enschede, architect H. Haan, 1964

Poldertoren, Emmeloord, architecten H. van Gent en J. Pot, 1959

Zeelandbrug, Zierikzee, Hattum en Blankevoort, Prov. Zeeuwse Brugmij, 1965

Burgerweeshuis Amsterdam, A. van Eyck, 1960

SHV-kantoor, Utrecht, Bureau op ten Noort-Blijdenstein, 1961

Conservatorium Maastricht, Dingemans, 1965

De Doelen, Rotterdam, E. Kraaijvanger, H. Kraaijvanger en R. Fledderus, 1965/66

Kerk van de Heilige Kruisvinding, Odiliapeel, J.A. de Jong, 1959

Amerikaanse begraafplaats Margraten, Clarke, Rapuano en Halleran, 1960

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden