Monument voor neutraliteit

Huis Doorn toont in nieuw paviljoen geschiedenis van Nederland tijdens Eerste Wereldoorlog

Het verhaal van Nederland in de Eerste Wereldoorlog past in een garage. Nou ja, niet zomaar een garage, maar de autostalling van de voormalige Duitse keizer Wilhelm II, nu nog uitgebreid met een aangebouwde kas. Prinses Beatrix opent dit nieuwe paviljoen, onderdeel van Museum Huis Doorn, vanmorgen.

In de kas staat de oude Mercedes van de keizer. Enkele metershoge doeken loodsen de bezoeker in grote stappen door de twintigste eeuw: van de arrestatie van Gavril Princip, die de Oostenrijkse kroonprins Frans Fredinand doodschoot, tot aan Gorbatsjov en de eerste bres in de Berlijnse Muur. Verderop een vitrine met vondsten uit Verdun, een speelhoek met spelletjes uit de oorlogsjaren en gebruiksvoorwerpen die verwijzen naar de Nederlandse neutraliteit. "We hebben ook een educatief programma", legt Cornelis van der Bas, conservator van Huis Doorn, uit. "Want Nederlanders weten niet zoveel van de Eerste Wereldoorlog."

De permanente tentoonstelling 'Tusschen twee vuren' is in de garage zelf. Met aan de wand een schematisch overzicht van het verloop van de oorlog verhaalt de opstelling in enkele thema's over de neutrale positie van Nederland. Gezien het grote aantal slachtoffers dat de oorlog maakte, was het een geluk voor ons land dat het er buiten bleef, zegt Van der Bas.

Cruciaal daarvoor was de belofte van de keizer, in 1908 gedaan aan koningin Wilhelmina, dat Duitsland de Nederlandse neutraliteit zou respecteren.

Nederland bleef de Duitse inval bespaard, terwijl de Belgen het zwaar te verduren kregen. De verovering van Antwerpen, op 10 november 1914, was zo wreed jegens de burgers dat het Nederlandse kabinet overwoog de neutraliteit op te geven en zich aan te sluiten bij de alliantie van de Britten.

Neutraal blijven was niet gemakkelijk. "Nederland moest balanceren tussen de twee kampen", zegt Van der Bas. "Sommige ministers waren pro-Duits, andere pro-Brits." Opiniemakers hadden het er moeilijk mee. Hoofdredacteur Kick Schröder van De Telegraaf (toen anti-Duits) betoogde zelfs dat de pers door de neutrale houding monddood werd gemaakt.

Ons land, met toen 6 miljoen inwoners, kreeg te maken met een miljoen Belgische vluchtelingen, waarvoor in Gouda, Ede, Nunspeet en Uden kampen werden gebouwd.

Op 28 november 1918 tekende keizer Wilhelm II zijn troonsafstand in Kasteel Amerongen, waar hij vanuit Duitsland naartoe was gevlucht. Van der Bas: "België eiste Zeeuws-Vlaanderen en delen van Limburg als oorlogscompensatie, omdat Nederland partij zou hebben gekozen door de keizer onderdak te verlenen".

Wilhelm II kocht Huis Doorn op 19 augustus 1919. Hij zou er nog 21 jaar wonen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden