Monument voor een dwarse kunstenaar

Regisseur, romancier, dichter, schilder, theatermaker, acteur, journalist, columnist, politiek denker. En niet onbelangrijk: kritisch marxist, en openlijk homoseksueel. Pier Paolo Pasolini, een van de meest vooraanstaande intellectuelen van Italië, werd veertig jaar geleden op gruwelijke wijze vermoord op het strand van Ostia, bij Rome. Een gebeurtenis die een grote schok teweeg bracht, en die ondanks de bekentenis van een 17-jarige straatjongen nog steeds in nevelen is gehuld.

Door een nieuwe film over Pasolini, die vandaag in première gaat, zijn we weer even terug in het Italië van 1975, waar Pino Pelosi, de jongen in kwestie, in de nacht van de moord scheurend in Pasolini's Alfa Romeo werd aangehouden door de politie. Hij bekende de moord in zijn eentje te hebben gepleegd, en werd achter de tralies gezet. Tegelijkertijd werden 'onbekende anderen' uit het vonnis geschreven. In 2005 kwam Pelosi zelf terug op zijn verklaring. Hij zou onder druk zijn gezet. 'Onbekende anderen' hadden gedreigd zijn familie iets aan te doen.

Voer voor speculatie. Wás het wel een eenmansactie? Of toch een samenzwering? Een lustmoord? Of wellicht een maffia-achtige afrekening, bedoeld om de man die kerk en staat in Italië een spiegel voorhield, en controverse op controverse stapelde, monddood te maken?

Talloze schrijvers en documentaristen bogen zich de afgelopen decennia over de kwestie, maar niet eerder werd er zo'n mooi monument opgericht voor de vermoorde filmmaker als door Abel Ferrara. De Amerikaanse regisseur nam Pasolini's biografie erbij, en maakte met hoofdrolspeler Willem Dafoe een reconstructie van de laatste vierentwintig uur van Pasolini's leven.

De film - kortweg 'Pasolini' - volgt de regisseur met een fascinerende kalmte de dag door. Pasolini is bezig met de afronding van 'Salò, o le 120 giornate di Sodoma', zijn vlammende Markies de Sade-verfilming vol expliciete seksuele horror. Hij leest de krant die vol staat met moord en misdaad, en praat met journalisten over zijn werk en de staat van Italië. "Het komt allemaal neer op bezit en verwoesting", horen we hem zeggen, in lijn met zijn afkeer van het oprukkend consumentisme dat hij vergeleek met het fascisme.

Maar Pasolini, voetballiefhebber, trapt ook een balletje, en eet samen met zijn moeder die hij liefkozend mammeta noemt. Hij ontvangt vrienden. En dan gaat hij alleen de nacht in. Hij pikt Pino Pelosi op die samen met andere schandknapen rondhangt op Rome Termini en gaat na een tussenstop in een restaurant met de jongen naar zee. Diezelfde nacht wordt hij dood gevonden, met gebroken botten, verbrijzelde testikels en brandwonden. Iemand heeft hem daarbij met zijn eigen Alfa Romeo overreden.

Ferrara confronteert Pasolini in zijn reconstructie in ieder geval met een groep jongens, niet eentje. Ze spreken hem onder meer aan op zijn zijn geld, zijn bezit. Het zijn de verwoestende krachten van het consumentisme, waarvoor Pasolini in zijn werk waarschuwde, die hem in Ferrara's interpretatie mede fataal worden.

Ferrara die zich met films als 'King of New York' en 'Bad Lieutenant' al een geestverwant van Pasolini toonde, maakte tot in de kleinste vezels een hommage aan Pasolini. Neem Willem Dafoe die zowel in Martin Scorsese's 'The Last Temptation of Christ' als in Lars von Triers 'Antichrist' was te zien, en die de 'dubbelrol' meeneemt in zijn vertolking van Pasolini. Herinneringen aan Pasolini's eigen beroemde bijbelverfilming 'Il vangelo secondo Matteo' dringen zich op, een film die door het Vaticaan inmiddels is uitgeroepen tot de beste film ooit gemaakt over het leven van Christus. En dat voor een regisseur die bekend staat als de meest controversiële filmmaker van Italië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden