Monument overnemen? Alleen met bruidsschat

Plan Blok voor verkoop rijkserfgoed stuit op verzet

Het plan van minister Blok om 34 rijksmonumenten, zoals de Naald in Amersfoort en de Kronenburgertoren in Nijmegen, af te stoten, is niet overal in goede aarde gevallen. Inmiddels zijn er in Nederland twaalf organisaties die bezwaar gaan aantekenen. Zij vrezen verwaarlozing van hun lokale trots.

In Santpoort is het actiecomité Te Wapen voor Brederode gedoopt. De initiatiefnemers willen dat hun Ruïne van Brederode, vooral voor scholieren een populaire bestemming, voor de toekomst behouden blijft. Vorige week overhandigde een groep schoolkinderen 5300 handtekeningen aan wethouder Westerman.

Minister Blok (wonen, VVD) vindt het in eigendom houden van monumenten zoals buitenplaatsen, vestingwerken, kastelen, grafmonumenten en gedenknaalden geen kerntaak van de rijksoverheid. Het afstoten van monumenten past in het streven naar een compactere overheid. Eerst krijgen gemeenten de kans om het als eigendom te verwerven en daarna andere partijen, zoals monumentenbeheerders en zelfs commerciële partijen.

Ook reeds bestaande clubs vrezen het plan van Blok. Bij stichting De Vesting Naarden gingen alle alarmbellen af toen bleek dat hun zeventiende-eeuwse vestingwerken in de etalage stonden. Duizenden toeristen komen jaarlijks af op de stervormige grachtengordel met zes bastions, die op de voorlopige Werelderfgoedlijst van de Unesco staat. "Het geldt nu als de best bewaarde vesting van Europa, maar hoe lang zal dat zo blijven?", zo vraagt woordvoerder Carlos Scheltema zich af. "Vijftig jaar geleden verkeerde het in hopeloze staat en vervolgens is het Rijk gaan investeren met prachtig resultaat. Zonder jaarlijkse investeringen raakt het weer in verval."

Volgens Scheltema heeft de gemeente Naarden geen interesse in een overname. "Logisch, want het onderhoud van de vesting kost jaarlijks ruim een miljoen euro. De gemeente doet het alleen als er een zak geld tegenover staat en die heeft de minister niet."

In Zwolle staat een monument dat het ministerie tot voorbeeld strekt bij zijn verkoopplannen. De achttiende-eeuwse Vrouwengevangenis werd gekocht door sterkok Jonnie Boer die daar in 2008 zijn Librije's Hotel opende. SP-raadslid Frank Futselaar vindt echter dat dit gebouw niet is te vergelijken met de Sassenpoort die nu te koop staat. "De gevangenis was een groot niet-beeldbepalend gebouw met twee etages, waar een hotel in past", zegt de Zwollenaar. "De Sassenpoort bestaat uit kleine ruimtes en wenteltrappen en dat ligt commercieel moeilijker. Ik moet er niet aan denken dat daar een hamburgerrestaurant in zou komen. Belangrijker vind ik nog dat de poort voor publiek toegankelijk moet blijven."

Maar niet in alle gemeenten zijn de reacties negatief. Op de lijst van Blok staat ook de vijftiende-eeuwse Grote of Onze-Lieve-Vrouwenkerk in Veere, nu in gebruik als expositie- en concertruimte. De gemeente laat Ernst Veen (oud-directeur van Hermitage en de Nieuwe Kerk in Amsterdam) onderzoek doen naar gebruiksmogelijkheden van de kerk.

Veere trekt volgens wethouder René Molenaar jaarlijks meer dan een miljoen toeristen en die zien al van ver die gigantische kerk. "De praktijk is dat de kerk heel vaak gesloten is, omdat er niets is te doen. We willen dat er iets te beleven valt. We denken aan een bruisend cultuurhart van waaruit je de rest van onze stad kan ontdekken." Mooie plannen, maar het moet wel financieel haalbaar zijn, zegt Molenaar. Hij weet dat minister Blok geen bruidsschat heeft klaarstaan. "We moeten op zoek naar eigen inkomsten en we zijn benieuwd wat de kansen daarop zijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden