Montaigne ijsbeerde in zijn toren, ver van het gewoel

René Willemsen, voorzitter van het Humanistisch Verbond Amsterdam, spreekt morgen in Den Haag over de levenskunst van de Franse filosoof Michel de Montaigne (1533-1592).

Hoe leerde u Montaigne kennen?
"Vijftien jaar geleden was ik in de buurt van Bordeaux. Op de weg naar Bergerac zag ik een afslag 'Chateau de Montaigne'. Toch even kijken, natuurlijk. Het kasteel is tamelijk vervallen. Er staat nog één toren overeind. Via een wenteltrap kom je in Montaignes voormalige bibliotheek. Daar liep hij dus te ijsberen, ondertussen zijn essays dicterend aan zijn secretaris. Als hij moe was liet hij zich voorlezen. Op de balken onder het plafond had hij allemaal spreuken van Griekse en Romeinse filosofen geschilderd, in het Frans en Latijn. Werkelijk een openbaring. 75 in totaal, waarvan 60 nog leesbaar."

Zoals bijvoorbeeld?
"Neem deze, een hele mooie van Horatius: 'De ons door God opgelegde last is lichter te dragen door hen die deze aanvaarden'."

Wat was Montaigne voor iemand?
"Montaigne leefde in een turbulente tijd. De eeuw van Luther, de uitvinding van de boekdrukkunst, de ontdekking van Amerika. Een nieuwe wereld vol strijd. Montaigne hield zich afzijdig van het politieke en religieuze gewoel. Hij bleef dicht bij zichzelf. Je moet je in tijden van crisis niet laten verleiden stelling te nemen, vond hij. En vooral niet bevolkingsgroepen tegen elkaar opzetten. Die voorzichtige houding inspireert mij. Montaigne wilde een leven van reflectie leiden. Toen hij 38 was - hij werkte als rechter in Bordeaux - trok hij zich terug uit het openbare leven. Dat kon hij ook doen: hij was van adel en bezat een groot slot. Met uitzondering van een lange reis naar kuuroorden in Frankrijk, Italië en Duitsland bracht hij zijn dagen voortaan door in zijn studeerkamer."

De meesten kunnen zich zo'n filosofisch leven in de leunstoel niet permitteren. Die moeten gewoon werken.
"Toch kun je ook je als je arm bent veel van Montaigne leren."

Waarover schreef hij dan zoal?
"Over alles wat hij meemaakte."

Dat zal niet bijzonder veel geweest zijn, daar in zijn kasteel.
"Integendeel. Er was stof genoeg. Hij schreef over zijn bediende, zijn vrouw, de jacht, de boeken die hij las. Zijn kwaaltjes, zijn lijf, zijn seksualiteit. Allemaal heel openhartig. Dat was volstrekt nieuw in die tijd."

Was hij niet navelstaarderig?
"Wel een beetje natuurlijk. Voltaire vond hem een ijdeltuit. Toch stoort het elitaire mij niet zo; het positieve overheerst. Hij is een goede vriend."

Za 23/2, 15u, hotel Carlton Ambassador, Sophialaan 2, Den Haag. €7,50.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden