Monogamie ook voor moslimman de norm

'In a harem' van de schilder J.G. Delincourt (rond 1850). Beeld getty

Volgens de Duitse geleerde Christoph Luxenberg staat de Koran polygamie alleen toe ter wille van kwetsbare weduwen en wezen. Monogamie is de regel, meerwijverij niet.

Het is een van de opvallendste verschillen tussen christendom en islam: de islam staat aan mannen polygamie toe, het christendom verbiedt die, al zit het Oude Testament vol met voorbeelden ervan. Maar volgens de Duitse taalkundige Christoph Luxenberg wijkt de Koran met zijn opvattingen over het huwelijk minder sterk af van het christendom dan altijd is gedacht.

Volgens de gangbare opvatting en volgens de sharia mag een moslimman getrouwd zijn met vier vrouwen tegelijk, als hij hen alle vier 'rechtvaardig' behandelt, zodat ze krijgen waarop een getrouwde vrouw aanspraak kan maken. Luxenberg zal met sterke argumenten moeten komen, want dat recht op polygamie is vastgelegd in de Koran.

Oorspronkelijke bedoeling
De Koran biedt verder de mogelijkheid van buitenechtelijke samenleving (concubinaat) met een onbeperkt aantal slavinnen. Maar er schuilt een addertje onder het gras: al het voorgaande is gebaseerd op de gangbare uitleg van de Koran. Die bestaat weliswaar al minstens duizend jaar, maar daarmee is nog niet bewezen dat die ook de oorspronkelijke bedoeling van de tekst weergeeft.

De Duitse geleerde Christoph Luxenberg zaait op allerlei manieren twijfel over die gangbare interpretatie. Momenteel neemt hij de belangrijkste koranteksten over polygamie en het concubinaat met slavinnen kritisch onder de loep. Zijn voorlopige bevindingen legde hij vast in een bijdrage aan een serie artikelen van kritische islamgeleerden, die zich hebben verenigd in de Duitse stichting Inarah.

Luxenbergs benadering is gevarieerd, maar zijn belangrijkste handelsmerk is toch wel zijn taalkundige methode. De taal van de Koran is Arabisch. Maar volgens Luxenberg zijn er in de tekst resten te vinden van een andere, verwante taal: Aramees. Hij denkt dat veel duistere korangedeelten begrijpelijk worden als je rekening houdt met Aramese invloeden.

'Valse vrienden'
Dat er zulke invloeden zijn in de Koran ligt voor de hand. Gedurende vele eeuwen was Aramees een belangrijke cultuurtaal in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Arabisch veroverde die positie pas geleidelijk na de opkomst van de islam. Het lijkt daarom bijna onvermijdelijk dat er in een oude Arabische tekst zoals de Koran nog veel Aramese sporen te vinden zijn. Zelfs in modern Arabisch zijn overblijfselen van het Aramees zichtbaar, vooral in de spreektaal. Het Libanese dialect bijvoorbeeld zit vol met Aramese woorden en de zinsbouw is zelfs vrijwel identiek aan die van het Aramees.

 
De taal van de Koran is Arabisch. Maar volgens Luxenberg zijn er in de tekst resten te vinden van een andere, verwante taal: Aramees

De relatie tussen Aramees en Arabisch lijkt op die tussen Germaanse talen. Veel woorden zien er helemaal of bijna hetzelfde uit, maar hebben in de loop van de eeuwen een andere betekenis ontwikkeld. Dat verschijnsel zie je ook bij Nederlands en Duits. 'Bellen' betekent in het Duits 'blaffen'. En het Duitse 'dürfen' betekent in het Nederlands niet 'durven', maar 'mogen'. Dit soort gemeenschappelijke woorden met een andere betekenis zijn valkuilen die bekendstaan als 'valse vrienden'.

Zulke 'valse vrienden' tref je ook aan als je Aramees en Arabisch met elkaar vergelijkt, en volgens Luxenberg zitten er vele verborgen in de korantekst. Bekend werd zijn exposé over de beloofde maagden in het paradijs. Via Aramees denkt Luxenberg te kunnen bewijzen dat die maagden in werkelijkheid druiven zijn.

Zijn methode past hij ook toe op koranverzen die het trouwen met vier vrouwen en het onbeperkte concubinaat met slavinnen zouden toestaan. Zijn conclusie: de Koran rept met geen woord over een concubinaat. Een uitzondering is dat een man wel een weduwe als tweede, derde of vierde vrouw mag nemen. Voorwaarde is dat hij haar goed kan onderhouden, evenals haar kinderen. Doel van deze afwijking van de regel van monogamie: de bescherming van kwetsbare weduwen en wezen. De tekst die Luxenberg behandelt, staat in hoofdstuk 4 van de Koran ('De vrouwen') vers 3. In de vertaling van Leemhuis staat daar: 'En als jullie vrezen ten aanzien van de wezen niet juist te handelen, trouwt dan met zoveel vrouwen als jullie goeddunkt, twee, drie of vier. Maar als jullie vrezen (haar) niet rechtvaardig te kunnen behandelen, dan met één of met slavinnen waarover jullie beschikken.'

Wanpraktijken
In een vers eerder staat wat dat 'onjuist handelen' ten aanzien van wezen kan inhouden: inpikken van hun bezittingen. Een huwelijk met een moeder van (half)wezen die hun vader hebben verloren, kan bescherming bieden tegen dit soort wanpraktijken. De vrouwen waarover dit korangedeelte het heeft, zijn volgens Luxenberg de weduwen van die vaderloze halfwezen.

 
Luxenburgs conclusie: de Koran rept met geen woord over een concubinaat

Met het slavinnenconcubinaat rekent hij af via het Aramees. Waar bij Leemhuis staat 'of met slavinnen waarover jullie beschikken', staat in de grondtekst een uitdrukking die in het Arabisch betekent: 'of wat jullie rechterhanden in bezit hebben genomen'. Volgens de gangbare interpretatie gaat het om slaven of slavinnen en sommige vertalers, onder wie Leemhuis dus, vertalen de passage ook zo. Maar volgens Luxenberg moet die uitdrukking via het Aramees worden uitgelegd. Er staat dan ineens iets compleet anders: '...(trouw) dan met één (vrouw), oftewel (diegene) aan wie jullie rechterhanden de gelofte hebben afgelegd.' Bedoeld is dan de belofte van huwelijkstrouw aan de ene vrouw in een monogame relatie. Dezelfde uitdrukking die volgens de gangbare (Arabische) interpretatie een aanduiding is voor slavinnen, onbeperkt in getal, verwijst in de (Aramese) interpretatie van Luxenberg juist naar de wettige en enige toegestane echtgenote.

De Aramese excercities van Luxenberg met de korantekst leveren vaak verrassingen op, maar in dit geval gaan de gevolgen verder: hij botst op een korantekst die volgens hem lijnrecht ingaat tegen de sharia. Luxenberg belooft dat hij in de toekomst met nog meer argumenten zal komen. Als hij gelijk heeft, dan is dat een stevige steun in de rug voor moslimlanden die polygamie officieel hebben afgeschaft zoals Tunesië en Turkije. En dan handelt juist de orthodoxie in strijd met de Koran. Om over dat concubinaat maar te zwijgen.

Alternatieve visie op ontstaan van de islam
De in 2006 opgerichte Duitse stichting Inarah probeert alternatieve visies te ontwikkelen op de ontstaansgeschiedenis van de islam en de Koran. Inarah houdt op gezette tijden congressen waar islamgeleerden uit voornamelijk westerse landen visies naar voren brengen die in de gevestigde westerse islamologie ongebruikelijk zijn. Deze geleerden staan binnen de islamologie bekend als de 'revisionisten'. Ze vinden dat hun meer behoudende collega's te weinig rekening houden met nieuwe wetenschappelijke inzichten die een ander licht werpen op de ontstaansgeschiedenis van de islam en op de interpretatie van de Koran. Onlangs hield Inarah een congres in Saarland.

 
Luxenberg botst op een korantekst die volgens hem lijnrecht ingaat tegen de sharia
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden