Evolutie

'Monogamie nekte het menselijk penisbot'

Het bacalum van een walrus. De grootste in zijn soort Beeld Wikimedia / Museum of Toulouse

In het dierenrijk bestaan ze in allerlei soorten en maten: het penisbot. De mens had er miljoenen jaren geleden waarschijnlijk ook één, maar verloor die gaandeweg door evolutie. Volgens nieuw onderzoek is monogamie daar verantwoordelijk voor.

Het penisbot, ook wel baculum, geldt in de wetenschap en antropologie als een van de meest diverse bottypes die er is. Een penisbot bevindt zich meestal aan het uiteinde van het mannelijke geslachtsorgaan in kwestie. Vele roofdieren, buideldieren, zoogdieren en knaagdieren bezitten er één, in allerlei verschillende afmetingen, die hun eigenaar succes moet bieden in zijn voortplanting.

Het baculum stelt evolutieonderzoekers echter voor raadsels. Onder nauw verwante soorten bestaan grote verschillen bestaan in het penisbot, en sommige dieren hebben er helemaal geen. Waaronder de mens.

Voor onderzoekers van het University College London was die grote diversiteit in bacula reden voor een onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis en evolutie van het bot. En wellicht naar een antwoord op de vraag waarom de mens er geen (meer) heeft. Daarvoor onderzochten zij duizenden penisbotten van verschillende zoogdieren en primaten.

Na die vele bacula te hebben bestudeerd, kwam naar voren dat het bot zo'n honderd miljoen jaar geleden is ontstaan. Bij de vroegste primaten was dat vijftig miljoen jaar geleden het geval. Vanaf dat moment begon de evolutie van het bot, waaraan de grote diversiteit onder penisbotten vandaag de dag te danken is.

Onderlinge strijd

Vandaag presenteren de onderzoekers hun resultaten in het blad Proceedings of the Royal Society B. Hun belangrijkste conclusie is dat diersoorten die een lang baculum hebben, zoals de walrus (zie kader), dat waarschijnlijk danken aan hun heftige onderlinge strijd om wijfjes. Polygamische soorten als de walrus en beermakaak paren voor hun voortplanting met verschillende partners.

En om daar succesvol in te zijn, doen mannetjes dat extra lang. Allemaal strategie, want op die manier worden andere kapers op de kust op afstand gehouden. En op die tactiek sluit het penisbot naadloos aan, omdat die helpt de geslachtsgemeenschap langer vol te houden.

"Intromissie (penetratie, red.) op die manier verlengen, is voor het mannetje een manier om te voorkomen dat het vrouwtje wegglipt en met iemand anders paart voordat zijn zaad de kans heeft gehad successvol te zijn", zei Matilda Brindle, een van de onderzoekers tegen The Conversation.

Monogamie

Andere ontdekkingen van de Britse onderzoekers lijken het verband tussen polygamische soorten en lange bacula te ondersteunen. Zij denken namelijk dat, qua lengte, hetzelfde geldt voor soorten die seizoensgebonden paren. Ook daar geldt: hoe meer concurrentie om vrouwtjes, des te langer het penisbot.

De voorouder van de mens verloor zijn baculum waarschijnlijk zo'n 2 miljoen jaar geleden, toen monogamie zijn intrede deed. Doordat de mens zich, in het algemeen, alleen nog voortplantte via één partner, werd het tactische voordeel van het penisbot overbodig.

"Met verminderde competitie om wijfjes, is het onwaarschijnlijker dat je een baculum nodig hebt", zei onderzoekersleider Kit Opie tegen The Guardian. Volgens Opie komt een penisbot alleen van pas bij soorten die gemiddeld langer dan drie minuten paren. "Ondanks dat we dat graag willen denken, hoort de mens niet bij die groep."

Ongekroonde koning

Qua baculumlengte is de walrus de ongekroonde koploper in het koninkrijk der dieren. Zijn penisbot kan tot vijftig centimeter lang worden. Een zesde van zijn totale lichaamslengte. Bij sommige aan de mens verwante apensoorten, zoals als de chimpansee, is het penisbot amper een centimeter groot. Maar hoe groot het verschil in lengte binnen één soort kan zijn, bewijst de verwante, kleinere beermakaak. Zijn penisbot is vijf centimeter lang.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden