Mondige ouders / De onwelkome boodschap van Karina Schaapman

De kwaliteit van het onderwijs op de Amsterdamse school waar haar kinderen naartoe gingen was dermate slecht, dat Karina Schaapman bijlessen moest inhuren voor haar oudste zoon Tom. Ze spande een rechtszaak aan tegen de gemeente en eiste financiële compensatie. De rechter gaf haar gelijk. Schaapman verwierf met de geruchtmakende zaak landelijke bekendheid, maar vond weinig navolging.

Als het over onderwijs gaat duikt tegenwoordig onvermijdelijk de naam Karina Schaapman op. De Amsterdamse moeder verwierf landelijke bekendheid toen ze een rechtszaak begon tegen de gemeente Amsterdam. Ze stelde die aansprakelijk voor de achterstand die haar zoon op school had opgelopen. Nederland viel zo'n beetje om van verbazing. Wat Schaapman deed ging recht tegen het gevoel in dat de meeste Nederlanders over onderwijs hebben. Vrijheid van schoolkeuze is belangrijk, en als eenmaal is gekozen, moet je als ouder de school durven vertrouwen.

Karina Schaapmans mening wordt nu vaak gevraagd als het onderwijs in het nieuws is. Ze is politiek actief geworden. De rechten van ouders en kwaliteit van onderwijs zijn onderdeel van haar bestaan gebleven nadat de zaak 'Schaapman versus Amsterdam' diende. In de tijd dat ze de kwaliteit op de school van haar vier kinderen aankaartte, voorjaar 1997, zaten weinig mensen op haar actie te wachten. Ze kreeg boze telefoontjes van andere ouders. Ze zou het Montessori-onderwijs kapot willen maken. Ze was een 'overambiteuze moeder' en 'een rancuneuze gescheiden vrouw'. Ze was 'overspannen'.

De ouders van de 14e Montessorischool in de Amsterdamse Jordaan ontmoetten elkaar in die tijd in een koffiehuis. Eerst wordt er vooral gezellig koffie gedronken maar gaandeweg groeit de bezorgdheid. Leerkrachten blijven erg lang ziek. De directeur is ziek. Er is geen rapportage over de schoolvorderingen. Veel ouders maken zich zorgen als blijkt dat nogal wat kinderen leerachterstanden hebben. Maar bijna alle ouders beschouwen het als een individueel probleem. Ze halen hun kind van school af of huren bijlessen in voor hun kind. Schaapman: ,,Ouders komen op voor de belangen van hun eigen kind. Dat is natuurlijk goed, maar wat meer inzet voor het algemeen belang zou ook wel mogen. Want wat gebeurt er met kinderen waarvan de ouders de bijlessen niet kunnen betalen of met ouders die het helemaal niet in de gaten hebben?''

Ook Schaapman haalt twee kinderen van school en huurt voor de anderen bijlessen in. Haar oudste zoon Tom wordt op eigen kosten getest en blijkt over havo/vwo capaciteiten te beschikken. Maar Tom zit op mavo-niveau. Echt kwaad wordt Schaapman pas als de gemeente wel erkent dat de kwaliteit van het onderwijs op de 14e Montessori te laag is, maar er vervolgens nauwelijks iets gebeurt om de schade te herstellen. 'Maak je toch niet zo druk', voegen 'de witte grachtengordelouders', zoals ze ze noemt, haar toe, 'betaal die bijlessen toch gewoon'.

,,Ouders weten vaak zo weinig over de school, het zijn passanten. Als het kind in groep twee zit, gaan ze enthousiast mee naar de dierentuin en helpen ze met knutselen. In groep 5 gaan ze opeens vragen stellen over de kwaliteit van het onderwijs. Als het kind in groep zeven zit en nog een jaar te gaan heeft voor de cito-toets, breekt de paniek uit. Een jaar later zijn ze al aan het afscheid nemen.''

Schaapman laat het er niet bij zitten. Haar vakantiegeld gaat op aan de bijlessen voor haar oudste zoon.

Als ze een rechtszaak aanspant, haalt dat nieuws de kranten. Boze ouders schrijven ingezonden brieven tegen Schaapman omdat ze 'het team in discrediet brengt'. Schaapman wil niet voor de camera omdat ze bang is haar kinderen in moeilijkheden te brengen. De journalisten zeggen dat ze dat juist wel moet doen 'want daarmee help je anderen in dezelfde situatie'.

,,Nietwaar,'' zegt ze nu het allemaal achter de rug is. Ik heb een boek gepubliceerd dat je zo als handleiding zou kunnen gebruiken, en ik geloof dat een ouder in Den Bosch nu iets dergelijks is begonnen. Maar verder niks hoor. Er is zoveel heisa gemaakt tijdens de rechtszaak over de precedentwerking van mijn zaak, nou daar hadden ze zich niet zo druk over hoeven maken.''

Haar boek over de zaak mag een fenomeen in de uitgeverswereld worden genoemd. Karina Schaapman heeft een map vol lovende recensies. Felix Rottenberg beval het aan in zijn column. Hij noemde haar de beste onbezoldigde onderwijsinspecteur van de stad. Ze moet lachen als ze vertelt dat haar uitgever haar onlangs niet durfde te vertellen hoeveel exemplaren er waren verkocht. ,,'Nog geen vijfhonderd'. Ik ben de enige schrijver die meer goede recensies heeft dan verkochte boeken.''

Schaapmans boodschap dat scholen wel eens helemaal niet kunnen deugen, is niet welkom. Ze won haar zaak tegen de gemeente uiteindelijk omdat er achterstanden op de school waren geconstateerd en de gemeente in gebreke was gebleven bij het oplossen daarvan. Schaapman: ,,Dat was de onrechtmatige daad. Daarom werd de gemeente verplicht de bijlessen van mijn zoon te betalen.'' Maar voor Schaapman is dat maar een deel van het verhaal. Het had immers nooit zover mogen komen. ,,Hoe kan het onderwijs op een school zo te wensen overlaten. Het is waanzinnig dat je als ouder verplicht bent, je kind naar school te sturen, maar er geen garantie tegenover staat dat hij daar een aantal basisvaardigheden leert. Ik heb mijn zaak gewonnen maar de gemeente weet best welke scholen in de stad ronduit slecht zijn. Daar gebeurt nog steeds niks.''

,,Het ergste vond ik nog dat ouders die gezegd hadden 'laat toch zitten', direkt ook een rekening indienden bij de gemeente omdat de rechter had gezegd dat de uitspraak voor alle kinderen gold die bijlessen nodig hadden gehad. Maar een telefoontje naar mij kon er niet af.''

,,Wat zal uw zoon blij zijn dat u dit voor hem hebt gedaan'', zei de rechter tegen Karina Schaapman toen hij haar in het gelijk stelde en de gemeente veroordeelde tot het betalen van de bijlessen. Was Tom blij? Schaapman: ,,Nu wel. Hij heeft het gehaald en is inderdaad naar het vwo gegaan. Dit jaar moest hij een profiel kiezen en hij kon alles nemen. Die vrijheid om te kiezen, dat vond ik geweldig.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden