Mondige leerlingen / 'Straks praten scholieren alleen over de koeken in de kantine'

Hoe mondig zijn scholieren en studenten? Het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (Laks) kreeg landelijke bekendheid toen het eind vorig jaar opriep tot massaal protest tegen het Studiehuis. Studentenorganisaties zijn al bekend sinds de Maagdenhuisbezetting. Maar hoe zit het in het beroepsonderwijs? Ook daar is, sinds kort, een jongerenorganisatie actief. Die werkt aan een inhaalslag.

,,Ik denk dat mbo'ers hun bek best opentrekken, maar ze doen wat minder aan georganiséérde participatie'', zegt Leon Houtman. Hij is voorzitter van het JOB, de jongerenorganisatie beroepsonderwijs. Wat voor scholieren het Laks is, en voor studenten de LSVb of het ISO, dat is het JOB voor mbo'ers: de eigen vakbond, zeg maar. Het JOB bestaat pas twee jaar.

De eerste generatie student-activisten nadert onderhand de leeftijd om uit te kijken naar een plaats in een bejaardenhuis. Scholieren, verenigd in het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (Laks), volgden in 1984. Maar in het middelbaar beroepsonderwijs is het heel lang stil gebleven.

Volgens Houtman verschilt die neiging tot stilte in het mbo sterk per sector. Neem bijvoorbeeld de sociaal-pedagogische richtingen. ,,Daar heb je heel wat goed lopende leerlingraden. Maar aan de andere kant zijn er ook de technische opleidingen, waar niemand er warm voor loopt om in zo'n raad te gaan'', zegt hij.

Houtman (19), zelf vierdejaars in de economisch/juridische richting (,,specialisatie openbaar bestuur'') op het ROC West-Brabant, denkt dat het verschil tussen scholieren en studenten enerzijds, en mbo'ers anderzijds, ligt aan twee factoren. De ene: mbo'ers zijn gericht op de baan die ze straks krijgen. De andere: De leiding van mbo-opleidingen had het de afgelopen tijd druk met fusies. ,,Gevolg: ze hadden weinig oor voor de leerlingen/studenten/deelnemers - of hoe je ons ook wilt noemen. Hoe wil je een leerlingenraad runnen als het management niet luistert? Dan is het voor mbo'ers veel gemakkelijker om binnen de klas te mopperen: 'waarom hebben we nou alweer een nieuw rooster', of 'waarom wisten we iets niet'. Dat gebeurt in het mbo veel.''

Sinds een paar weken zijn ze bij het JOB een inhaalslag van plan. Er komt een grootscheeps onderzoek ('Odin') onder maar liefst 200.000 mbo'ers - de helft van het totaal - naar de toestand in die onderwijssector. Hoe goed is de stagebegeleiding, hoe goed is de studiebegeleiding, is er een leerlingenraad en wat doet die, hoe zit het met geldzaken en hoe met de veiligheid op school - over zulke kwesties gaat het. In de herfst vinden de enquetes plaats, vlak voor de zomer van 2001 worden de uitkomsten gepubliceerd. Houtman: ,,Dat onderzoek kun je zien als het begin van alles. Als je niet weet wat er allemaal speelt, kun je ook weinig veranderen.'' Een neveneffect van het onderzoek, hoopt Houtman, is dat slapende leerlingraden wakker worden.

Vergeleken met het schuchter beginnende JOB is het scholierenkomitee Laks wereldberoemd, vooral sinds vorig jaar december. Toen kwam de stress de eerste lichting studiehuis-scholieren de oren uit, demonstreerden zij onder leiding van het Laks massaal op het Malieveld tegen de werkdruk (en vernielden in de Haagse binnenstad nogal wat), en kregen ze van staatssecretaris Adelmund in een ommezien hun zin: ze maakte het programma lichter.

Maar het Laks gaat niet alleen over het studiehuis. Het is ook de organisatie die je belt wanneer je het niet eens bent met een schorsing of een straf, of als je wilt weten hoe je school een leerlingenstatuut kan invoeren. De ene dag gaat de telefoon tweemaal, de andere dag vijf - maar het Laks verwerkt jaarlijks rond de duizend vragen en klachten - de examentijd niet meegerekend.

Achter de komst van een leerlingenstatuut heeft het Laks bijna een decennium aangezeten. Een lijstje rechten en plichten van de scholier was jarenlang volgens de organisatie van groot belang. In het model-statuut dat het Laks zelf maakte staat bijvoorbeeld dat de schoolleiding niet aan stukken voor de schoolkrant mag zitten, of dat je op klachten over een leraar binnen tien dagen een reactie van de schoolleiding moet krijgen.

Zo'n statuut is sinds 1993, alweer zeven jaar dus, verplicht. Maar als je het Rik-Jan Brinkman (16) vraagt, voorzitter van het Laks, is er op de helft van de scholen nog altijd geen statuut. ,,Bovendien verschillen de scholen die er wèl een hebben onderling in wat ze ermee doen. Heel wat scholen hebben een slapend statuut, dat ooit één keer is opgeschreven en dat nooit meer veranderd is.'' Officieel moet een school om de twee jaar kijken of het statuut nog bij de tijd is. Maar vertel Brinkman wat: op zijn eigen school, het RSG in Steenwijk, is dat in 1997 voor het laatst gebeurd. Zo'n krachtig middel om de rechtspositie van scholieren te regelen is het statuut in de praktijk dus ook weer niet.

Een leerlingenraad eigenlijk ook niet, vindt Brinkman. Een school is niet verplicht er een te hebben. Er is wel een wet die zegt dat een school een medezeggenschapsraad moet hebben, en dat daar ook leerlingen in moeten zitten. Daar heb je volgens hem meer aan. Rik-Jan Brinkman zat ooit op z'n eigen school in de leerlingenraad en vindt de onderwerpen waar het daar over gaat niet erg belangrijk: ,,Het ging vooral over de koeken in de kantine. Wij wilden dat er méér te koop zou zijn dan alleen koeken: broodjes, appels, krentenbollen. De schoolleiding had daar geen zin in, want dan moest het contract met de bakkerij veranderd worden en dat zou geld kosten. Maar ondertussen ging het in de Medezeggenschapsraad over veel belangrijker zaken: over het nieuwe gebouw.''

De roerganger van het Laks ziet met lede ogen aankomen dat scholieren nog eens uit de medezeggenschapsraden verdwijnen. Want als meepraten in het onderwijs net zo geregeld gaat worden als in een bedrijf - met een ondernemingsraad - dan worden ouders en scholieren elk verbannen naar een 'eigen' raad.

Brinkman: ,,Splits je die raad, dan zitten scholieren overal in Nederland dus alleen over de koeken in de kantine te praten. Als je geen lid van een MR bent valt het voor een scholier niet bij te benen: je bent jonger, je hebt minder ervaring, het is moeilijker om zelf initiatief te nemen. Maar, de onderwijsbonden waren nogal voor die splitsing en het kabinet staat er ook achter. Dus dan zal het wel echt gebeuren ook.'' Maar zo ver is het nog niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden