Interview

Mondiale Russische patrouilles, voor binnenlands gebruik

Tijdens een militaire parade in mei vlogen Russische strategische bommenwerpers over het Rode Plein. Moskou wil zijn patrouilles uitbreiden naar onder meer het Arctische gebied en de Golf van Mexico. Beeld ap
Tijdens een militaire parade in mei vlogen Russische strategische bommenwerpers over het Rode Plein. Moskou wil zijn patrouilles uitbreiden naar onder meer het Arctische gebied en de Golf van Mexico.Beeld ap

Is een nieuw soort Koude Oorlog aanstaande? Daar lijkt het wel op, gezien de ontwikkelingen van deze week. Maar, zegt analist Hannah Thoburn, er is wel een belangrijk verschil.

De Amerikanen, net als de Navo, beschuldigen Rusland ervan tanks richting Oekraïne te sturen om de separatisten te helpen, en met argusogen houdt het Westen een Russisch hulpkonvooi in de gaten dat morgen aankomt. De Russen voorzien de inwoners van Donetsk en Loegansk van dekens en voedsel, het Westen vreest dat er ook wapens gesmokkeld worden.

Tegelijkertijd maakte de Russische minister van defensie gisteren bekend dat Russische vliegtuigen weer gaan patrouilleren boven het Arctisch gebied, het Caribisch gebied en de Golf van Mexico. Die vluchten werden aan het einde van de Koude Oorlog geschrapt omdat het gevaar geweken was.

"De sfeer is gespannen, maar laten we het alsjeblieft geen Koude Oorlog noemen", zegt Hannah Thoburn door de telefoon vanuit Washington. Zij is als Ruslandspecialist verbonden aan de Amerikaanse denktank Foreign Policy Initiative en publiceert af en toe in Foreign Affairs.

De term duikt veelvuldig op als het gaat over de gespannen relatie tussen Rusland en het Westen. "Onterecht", zegt Thoburn. Want de situatie van nu is niet te vergelijken met die van 25 jaar geleden. "Het belangrijkste verschil is dat ideologie geen rol meer speelt, terwijl de Koude Oorlog draaide om de strijd tussen het kapitalisme en het communisme."

De Russische president Vladimir Poetin propageert weliswaar conservatieve waarden en normen, maar dat doet hij vooral voor binnenlands gebruik. Zijn retoriek draait om nationalisme. Hij wil een vuist maken tegen het Westen en voorkomen dat nog meer voormalige Sovjetlanden zich aansluiten bij de Navo. Thoburn: "Het is puur een machtsspel."

Het antwoord van het Westen op die machtspolitiek van Poetin vertaalt zich tot nu toe in het instellen van sancties. De Russische economie blijkt daar niet ongevoelig voor. De roebel is de afgelopen weken in een vrije val terecht gekomen, levensmiddelen zijn in korte tijd in prijs verdubbeld en gisteren bereikte ook de olieprijs het laagste niveau in vier jaar, deels door de onrust in Oekraïne. Maar Thoburn twijfelt aan het effect. "Poetin zelf moet harder aangepakt worden. En ik zie in het Westen geen leider die zo'n rol op zich kan nemen."

De steun voor de Russische president kwam vorige week uit onverwachte hoek. Michail Gorbatsjov, de laatste president van de Sovjet-Unie die vorig weekend in Berlijn de herdenking van de val van de muur bijwoonde, hield de westerse leiders voor: houd meer rekening met Rusland. Gorbatsjov veroordeelde de sancties, en beschuldigde Europa ervan het vertrouwen van Rusland te ondermijnen door de Navo de afgelopen jaren steeds verder naar het oosten toe uit te breiden.

Vanuit de historie zijn Gorbatsjovs opmerkingen te begrijpen. "De Russen voelden zich na 1991 vernederd door het Westen. Er werd beweerd dat de Sovjet-Unie de Koude Oorlog verloren had", aldus Thoburn. Juist dit gevoel van vernedering door West-Europa wordt ook gevoeld in een deel van de Oost-Europese lidstaten. Leiders als de Tsjechische president Milos Zeman en de Hongaarse premier Orbán voelen zich erg verwant met Poetin en daarmee bereikt de Russische president precies zijn doel: een verdeelder Europa.

Hannah Thoburn Beeld Foreign Policy Initiative
Hannah ThoburnBeeld Foreign Policy Initiative
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden