politiek

Monasch doet kabinet en met name PvdA pijn

Beeld anp

Met het vertrek van Jacques Monasch uit de PvdA-fractie is het kabinet zijn meerderheid kwijt en verliezen de sociaaldemocraten een bevlogen criticaster. De gevolgen zijn ongewis.

Met het onmiddellijke vertrek van Jacques Monasch uit de PvdA-fractie wacht het Binnenhof morgen een onzekere dag. Als het kabinet morgenavond met de Tweede Kamer debatteert over de gevolgen van het Oekraïne-referendum, doet het dat in de wetenschap niet meer over een nipte Kamermeerderheid te beschikken. Monasch gaat voorlopig zelfstandig verder en daarmee verliest de coalitie haar 76ste zetel.

Onduidelijk is nog wat dat betekent. Houdt Monasch zijn zetel aan tot de verkiezingen van maart, dan moet het kabinet tot die tijd alle zeilen bijzetten om wetsvoorstellen door de Tweede Kamer te loodsen. Monasch voelt zich niet meer gehouden aan de PvdA-lijn. Hij zegt ook zijn lidmaatschap van de partij op. Houdt Monasch het vóór de verkiezingen voor gezien, dan gaat de zetel terug naar de PvdA en heeft de coalitie weer een meerderheid. De ex-PvdA'er beraadt zich de komende weken op zijn toekomst.

De partijleiders van VVD en PvdA zeggen zich geen zorgen te maken over de nieuwe parlementaire constellatie. Premier Mark Rutte en PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom wezen er vandaag op dat het kabinet de laatste jaren al vaak was aangewezen op de steun van andere partijen om voorstellen ook door de Eerste Kamer te krijgen. Volgens Samsom komen er bovendien geen grote besluiten meer aan.

Monasch maakte zijn vertrek vanmiddag bekend nadat overleg met de partijtop over de PvdA-lijsttrekkersverkiezing spaak was gelopen. Het Kamerlid kandideerde zich vorige maand op voorwaarde dat PvdA-sympathisanten op eenvoudige wijze mee konden stemmen over de nieuwe partijleider. Mochten die leden hem dan kiezen, dan wilde hij het onlangs gepresenteerde verkiezingsprogramma nog kunnen aanpassen.

Het Kamerlid uit Sneek zag zijn wensen zondagavond na nieuw overleg met partijvoorzitter Hans Spekman te ver uit zicht blijven en besloot een punt achter zijn PvdA-leven te zetten. Dat begon decennia geleden toen hij op zijn zestiende lid werd en bracht hem via allerlei partijfuncties in 2010 naar de Tweede Kamer. Daar voerde hij het woord over de woningmarkt.

Oekraïne-referendum

Bij een persconferentie voor de deur van een meubelzaak op de Amsterdamse Albert Cuyp-markt hekelde Monasch de aanhoudende neiging van zijn partij om de stem van 'gewone mensen' te negeren. "De partij keert haar rug weer naar de niet-leden, naar de mensen die weg zijn gelopen", zei hij, verwijzend naar de marktkooplui en voorbijgangers.

"Het is alleen een voorrecht van leden om mee te doen aan zo'n lijsttrekkersverkiezing", zei een teleurgestelde Monasch. "Ik vind dat de PvdA trouw moet zijn aan zichzelf. Maar nu gaat ze een kant op die ik niet langer kan dragen, omdat ik vind dat we een open partij moeten zijn. Zeker nu het zo moeilijk gaat."

De opstelling van de PvdA-fractie rondom de gevolgen van het Oekraïne-referendum vindt Monasch symptomatisch. Vóór de stembusgang zei de PvdA-fractie de uitslag te zullen respecteren, maar inmiddels zoekt ze met coalitiegenoot VVD naar mogelijkheden om het afgewezen associatieverdrag met Oekraïne alsnog te ondertekenen.

"Het kan niet zo zijn dat de elite de uitkomst bepaalt, dat is te bezopen voor woorden", aldus Monasch, zelf voorstander van het Oekraïne-verdrag. De PvdA moet volgens hem 'leren luisteren' naar de kiezer om diens vertrouwen te herwinnen. De ex-PvdA'er zegt een eventuele motie van wantrouwen van de oppositie vanavond te zullen steunen.

PvdA-verkiezing

Met Monasch' vertrek ziet de PvdA zich op allerlei vlakken met nieuwe problemen en risico's geconfronteerd. Ze zal allereerst aan coalitiegenoot VVD moeten uitleggen hoe het na het eerdere opstappen van fractieleden Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk opnieuw niet is gelukt alle kikkers in de kruiwagen te houden. Tegenover de drie PvdA-afvalligen staat één afgescheiden VVD'er, de Achterhoeker Johan Houwers.

Verder is het afwachten hoe Monasch gaat opereren nu hij zich heeft losgewrikt van de PvdA-fractiediscipline. In zijn zondag gepresenteerde campagnepunten - niets wees toen nog op zijn vertrek - pleit hij voor een strenger integratie- en immigratiebeleid en meer aandacht voor ouderenzorg. Hij zegt zich vrij te voelen om voorstellen te steunen die in de fractie lastig liggen, maar op zijn sympathie kunnen rekenen, zoals het SP-plan voor kleinere klassen.

Het vertrek van Monasch betekent nog een andere, grote teleurstelling voor de PvdA: de strijd om het lijsttrekkerschap is gedevalueerd tot een verkiezing tussen Samsom en vice-premier Lodewijk Asscher. Behalve Monasch vallen ook Pelle Oosting en Gerard Bosman af. Deze onbekendere PvdA'ers voldoen volgens het partijbestuur niet aan het profiel van de lijsttrekker.

Blijven over Samsom en Asscher, die beiden vier jaar lang hetzelfde kabinetsbeleid hebben verdedigd en vooralsnog grote moeite hebben onderlinge verschillen te benoemen. De lijsttrekkersverkiezing was door de partijtop juist in het leven geroepen om teleurgestelde kiezers weer enthousiast te maken voor de partij. Komende maandag begint een reeks debatten tussen de kandidaten, waar de glans inmiddels vanaf is.

Zeventien fracties: een record

Nu Kamerlid Jacques Monasch uit de PvdA-fractie is gestapt en hij voorlopig zelfstandig verder gaat, ziet een zeventiende Kamerfractie het licht. Dat is een record. In elk geval sinds de Tweede Wereldoorlog telde de Tweede Kamer niet zoveel verschillende fracties. Met het oude totaal van zestien fracties evenaarde de Kamer records uit de jaren zestig en zeventig; fusiepartijen CDA en GroenLinks bestonden toen nog niet.

De huidige Tweede Kamer telde aanvankelijk elf fracties, maar door afsplitsingen steeg dat aantal gestaag. PVV'er Louis Bontes werd uit de fractie gezet; PVV'ers Roland van Vliet en Joram van Klaveren scheidden zich op eigen initiatief af. Verder werd Norbert Klein geweerd door 50Plus, moesten Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk de PvdA-fractie verlaten en was VVD'er Johan Houwers na hypotheekfraude niet langer welkom.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden