Monarchisten Brazilie maken de borst nat voor referendum

De president is (politiek) dood, leve de koning! Door het corruptieschandaal rond de afgetreden Braziliaanse president Fernando Collor de Mello herleven de kansen voor het Braziliaanse vorstenhuis.

Op een volksstemming in april mogen de Brazilianen het zeggen: een president of een koning. Door 'Collorgate' zou het aantal koningsgezinden in het Zuidamerikaanse land ondertussen zijn gestegen tot 30 procent, en in krottenwijken zelfs tot 70.

"De uitslag van de stemming op 21 april wordt een grote verrassing" , voorspelde onlangs dom Pedro Gastao de Orleans e Braganca, de bijna 80 jaar oude kleinzoon van keizer Pedro II, Brazilies laatste monarch die in 1889 door het leger werd verdreven. Dom Pedro beschouwt zichzelf gezien zijn leeftijd niet als kroonpretendent, maar slaat toch koninklijke verkiezingstaal uit.

"Mijn land heeft er nog nooit zo slecht voorgestaan. Brazilianen schamen zich nu voor hun nationaliteit. De parlementaire monarchie is een ideaal regime, kijk maar naar Zweden, Noorwegen, Nederland, Belgie en Japan. Stuk voor stuk rijke landen zonder de misere die in veel republieken heerst. De monarchie betekent rust en oprechtheid, en is ook veel goedkoper dan een slecht georganiseerde republiek. Sarney (Collors voorganger) gaf zes keer meer uit dan de Engelse koningin" , aldus de kleinzoon van de keizer.

De monarchisten van nu mogen er graag aan herinneren dat Brazilie in de vorige eeuw tamelijk rustig was, onder Pedro II en diens voor de legers van Napoleon uit Portugal gevluchte 'gematigde' vader Pedro I. Terwijl de Spaanstalige buurlanden na de onafhankelijkheid als kersverse republieken heen en weer werden geslingerd tussen anarchie en despotisme. Pedro II werd voordat hij door het leger en de landeigenaren werd verjaagd zelfs 'de edelmoedige' genoemd, omdat hij zo ijverde voor het lot van het volk en in 1888 de slavernij afschafte. Meestal wordt er niet bijverteld dat Brazilie daarmee hekkesluiter was op het continent.

Dom Pedro, geboren in Parijs, leidt na 40 jaar ballingschap nu een rustig bestaan in het bergstadje Petropolis op 60 kilometer van Rio de Janeiro, samen met zijn gemalin dona Esperanca, een zus van de moeder van de Spaanse koning Juan Carlos. Het paar heeft vier kinderen, maar dom Pedro acht naar verluidt zijn 37jarig neef Joao het meest geschikt voor de troon. Maar ook neef Luis (52) en diens jongere broer Bertrand lonken naar de kroon. Luis is geen serieuze kandidaat, volgens kenners, want hij reikt "amper tot aan de enkels" van Joao. Maar Bertrand maakt als leider van een prille monarchistische beweging wel een kans.

Op een bijeenkomst vorig jaar verzekerde Bertrand een groepje van honderd volgelingen dat een erfelijk en onpartijdig vorst als staatshoofd de democratie in een land beter dient dan een president die een vazal is van zijn kiezers. Ook de Verenigde Staten zijn volgens hem geen authentieke democratie maar een plutocratie waarbinnen twee economische groepen vechten om de macht, wat om de vier jaar uitmondt in een verkiezingsoorlog. Bertrand sleept er studies uit de VS bij, die stellen dat door de aanhoudende machtsstrijd aan de top de bevolking in een republiek psychologisch te vergelijken is met kinderen uit een slecht huwelijk: emotioneel onstabiel. Kortom: de republiek als politieke neurose met als enige therapie de parlementaire monarchie. Volgens hem is een koning voordeliger dan een president: Collor zou er bij zijn campagne het reuzenbedrag van 800 miljoen dollar hebben doorgejaagd.

'Collorgate' vormt de apotheose van de vele stormen die Brazilie als republiek heeft gekend. De afgelopen 104 jaar onderging het land negen dictators, talrijke militaire opstanden, ongrondwettelijke ontbindingen van het Congres en de staat van beleg. De afgelopen 65 jaar diende slechts een gekozen president zijn termijn uit: Juscelino Kubitschek (1956-1960).

Wetgevers in het land vonden het in 1988 welletjes. In de overtuiging dat de democratie te fragiel is onder een president die zowel staatshoofd als regeringsleider is, schreven ze voor september van dit jaar een volksstemming uit over de regeringsvorm. Doorsukkelen met een oppermachtige president, of omschakelen naar een 'moderne' parlementaire democratie met onder de president of koning de premier als hoofd van de regering.

Het was notabene Collors (vorig jaar door het Congres met grote meerderheid aangenomen) voorstel om het plebisciet al in april te houden. De president gaf daarmee te kennen ook voorstander te zijn van een parlementair systeem. Het is dus heel wel mogelijk dat de Brazilianen straks voor een premier kiezen.

Maar of ze ook de president zullen inwisselen voor een koning valt nog te bezien. Want ook al blazen de koningsgezinden nu hoog van de toren, een ruime meerderheid van de 150 miljoen Brazilianen beschouwt dom Pedro en de zijnen vooralsnog als onverbeterlijke dromers. Bovendien slaat het land straks misschien wel twee vliegen in een klap, want de door arm en rijk nog altijd geeerde (voetbal)'koning' Pele (ondertussen 52 en een geslaagd zakenman) overweegt in 1995 een gooi naar het presidentschap te doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden