Monarchie past bij Nederland

Een monarchie lijkt in de moderne tijd een fremdkörper. Ook de eed of de belofte die door leden van de Staten-Generaal moet worden afgelegd bij de inhuldiging van de koning, lijkt ouderwets en onderwerp van discussie. Volgens Mark Rutte is het sinds de Grondwetswijziging van 1983 niet langer verplicht en nu vooral een uiting van verbondenheid. Maar minister van Staat Frits Korthals Altes is van mening dat het afleggen van de eed een wettelijke ambtsplicht is gebleven.

Wegens de ongerijmdheid van het koningschap ligt het republikanisme altijd op de loer. Toch wil dat wil niet echt vlotten in Nederland. Niet alleen omdat er draagvlak is voor het koningshuis, maar ook omdat het niet duidelijk is of een republiek beter is. Een ceremonieel presidentschap zou in dat geval voor de hand liggen. Maar Nederland biedt daarvoor niet de juiste voedingsbodem.

Voor een ceremonieel presidentschap moet je staan in een traditie waarin de leider presidentieel klinkt. En dat ontbreekt juist in de Nederlandse traditie. Dat zagen we vorige week bij de presentatie van het sociaal akkoord. Niet somberen, was Rutte's belangrijkste boodschap. Hij wilde Nederland aanmoedigen, maar werd al snel afgeserveerd door velen, onder wie de econoom Sweder van Wijnbergen, die Rutte's woorden bestempelde als 'goedkope reclamepraatjes'. Hoewel Rutte het talent heeft om inspirerende en meeslepende redevoeringen te houden, maakt hij daar weinig gebruik van. Zijn jeugdige blik, joviale omgangsvormen, onzekere ideologie en het ogenschijnlijk bagatelliseren van de gevolgen van harde maatregelen voor kwetsbaren, ondergraven de vereiste 'presidentiële' uitstraling.

Ook Balkenende slaagde daar niet in. Hij had een enigszins presidentiële rust en uitstraling, maar zijn appèl op het hooghouden van normen en waarden en de verwijzing naar de VOC-mentaliteit vielen niet in goede aarde. Meeslepende toespraken worden niet zo op prijs gesteld in het nuchtere Nederland. In Amerika bestaat een website met de top-100-speeches in de Amerikaanse geschiedenis, maar zo'n lijst is hier moeilijk te maken. Zoals Bert Wagendorp van de Volkskrant het zei: "Wij kennen het genot van de meeslepende politieke speech niet. Het lijkt wel of de Nederlandse politici het gewoon niet willen." Wagendorp denkt dat politici sinds de oorlog zelf bang zijn geworden voor de macht van woorden en de gevaren van misbruik.

Meeslepende redevoeringen kunnen zeker leiden tot manipulatie, maar het onvermogen van Nederlandse politici om de juiste woorden te spreken op het juiste moment is problematisch. Dat dit ertoe doet, werd evident bij de toespraak van president Obama in Boston, toen hij troost bood aan de natie. Hij beloofde in een krachtige toespraak dat "onze trouw aan onze manier van leven, aan een vrije en open samenleving zal alleen maar toenemen, want God heeft ons niet een geest gegeven van angst en schroom, maar van kracht, liefde en zelfbeheersing."

Obama is een goed orator en zijn verbale kracht is niet elke Amerikaanse president gegeven. Maar de oratorische traditie hoort wel bij de geschiedenis van de Amerikaanse republiek, waarin de president in staat is om zowel profetische als zalvende woorden te spreken.

Ik betwijfel of deze republikeinse traditie ooit zal opbloeien in Nederland. Zonder oratorische kracht zou een ceremonieel presidentschap povertjes zijn. Dan is het beter om een monarchie te hebben, die op een geheel andere wijze het vermogen heeft om Nederlanders aan elkaar te binden. De kracht van de monarchie ligt minder in redevoeringen als de kersttoespraak en de troonrede, maar meer in de symboliek waardoor Nederlanders weten en voelen dat zij bij elkaar horen. Dat is een goede reden voor elke parlementariër - republikein of monarchist - om tijdens de inhuldiging publiek trouw te beloven aan de monarchie.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden