Moluks evangelische kerk is volwassen geworden

Vandaag is het de hele dag feest in Barneveld. De Moluks evangelische kerk (GIM) viert daar het feit dat ze vijftig jaar geleden in ons land werd opgericht. Ds. Zeth Pattikayhatu is predikant en een prominent lid van de kerk. ,,Men ziet ons eindelijk voor vol aan en dus mag de vlag uit.''

Dominee Zeth Paul Pattikayhatu is trots op zijn kerk, de Molukse evangelische. ,,Er is dan toch maar uit het niets een volwaardig kerkgenootschap uit de grond gestampt. Dat blaast inmiddels als zelfstandig lid van het algemene, protestantse 'kerkorkest' zijn partij krachtig en melodieus mee.'' De kerk viert haar vijftigjarig bestaan.

De GIM, zoals de kerk in het Moluks wordt afgekort, heeft volgens Pattikayhatu haar naar-binnen-gekeerdheid afgeschut en de deuren opengegooid. ,,Dit leidt tot een vruchtbare dialoog met diverse kerken in Nederland, zowel 'blank' als 'zwart, én met de kerk op Ambon. De andere kerkgenootschappen zien ons eindelijk voor vol aan. Ze hebben door dat wij ook wat kunnen: theologie als wetenschap bedrijven, kerkelijke netwerken opzetten, eigen gebouwen beheren. En men beseft dat we een nuttige bijdrage kunnen leveren aan het morele debat.''

Dat was vijftig jaar geleden allemaal heel anders. Toen besloten zeven voormalige Molukse legerpredikanten, met een groep vrijwilligers, een zelfstandig kerkgenootschap op te bouwen. Pattikayhatu, predikant van een Molukse gemeente in Capelle aan den IJssel en binnen de GIM een prominent lid, vertelt: ,,Ze moesten werken met bescheiden middelen, binnen een totaal vreemde cultuur -de Molukkers zaten net een jaar in Nederland- en onder gespannen omstandigheden. De Nederlandse kerken gaven ons geen schijn van kans. Ze zeiden 'dat redden jullie nooit; binnen het jaar zitten jullie in het slop. Sluit je toch bij ons aan.' Maar we zetten door en met Gods hulp is het gelukt.''

Zo ontstond de Moluks evangelische kerk. Deze kenmerkte zich aanvankelijk door een overdreven wij-gevoel. Men wilde boven alles een bewaarplaats van Molukse waarden en gewoonten zijn en schermde zich af tegen wat als de 'boze buitenwereld' werd gezien. Dit liep parallel met een sterke identificatie met de politieke idealen van de RMS, de Republiek der Vrije Zuid-Molukken. Structurele contacten met de Nederlandse samenleving waren niet nodig want, zo dacht men, 'we zitten hier toch maar tijdelijk. Ons vaderland is de Molukken'.

In zijn ruime flat vol foto's van de archipel legt Pattikayhatu, zelf geboren en getogen in Nederland, uit: ,,We voelden ons 'anders', geen burgers van dit land, want eens zouden we teruggaan naar Ambon. Net als het volk van Israël dat lange tijd in ballingschap leefde in Egypte, maar toen door God werd uitgeleid en gebracht naar het Beloofde Land. Alom leefde onder Molukkers het waanidee dat men voor het beleven van zijn christendom niemand van buiten nodig had. Geloven was een zaak van de incrowd. Anderen konden niet aanvoelen wat ons ten diepste bewoog en dus meden we hen.''

,,Het was ook de tijd dat Molukkers in kampen zaten en weigerden te verhuizen naar 'open' wijken. Toen dat in de jaren zestig veranderde en er in de periode daarna zelfs Molukkers buiten de Molukse wijken gingen wonen, had dat ook voor de GIM psychologische gevolgen. Er kwamen ineens eigentijdse vragen op de kerk af waarop ze aanvankelijk het antwoord schuldig moest blijven. Dit leidde tot bezinning en er kwam, onder druk van jonge theologen, ruimte voor zelfkritiek.''

Deze wijziging in de manier van denken werd in de jaren zeventig versneld door kapingsacties van Molukse jongeren in Wassenaar, Wijster, Amsterdam, De Punt en Bovensmilde. De kerk moest hier een antwoord op vinden. Die interne ommekeer leidde ook tot het openzetten van de kerkdeuren. Eerst op een kier, later steeds verder. Nu is er de 'Contact commissie Molukse en Nederlandse kerken'. Met de andere Molukse kerken zijn de banden eveneens aangehaald. Zo werkt de GIM met vier andere Molukse kerken nauw samen in de Kerkvoogdijraad Molukse Kerken (KVR), een Molukse Sow. En dan waren er nog de relaties met andere allochtone kerken.

Pattikayhatu: ,,Wij, Molukkers, hebben inmiddels zoveel realiteitszin dat we beseffen dat wij onderdeel uitmaken van de Nederlandse samenleving. Onze toekomst ligt hier, niet op de Molukken. Dit geldt ook voor de GIM. Die is steeds meer kerk voor de Molukkers in Nederland geworden. Een en ander neemt niet weg dat we een culturele eigenheid bezitten die we moeten koesteren. Als groep en als kerk. Deze onderscheiden cultuur en geschiedenis maken het ons mogelijk een eigen, Molukse invulling te geven van het kerkzijn. Dat kan weer verrijkend werken voor anderen.''

Hoe dan? ,,Door de christenen in Nederland hun geestelijke horizon terug te geven. Het moderne bestaan lijkt zo oeverloos. Aan de kerken de taak duidelijk aan te geven waar ze voor staan. De autochtone zijn te terughoudend in het openlijk getuigen van hun geloof. Wij, als Molukse kerken, zijn er minder benauwd voor steen des aanstoots te zijn. De kerk is er niet om zich populair te maken, ze is er om de waarheid te verkondigen. Net als Jezus dat deed.''

Met zijn 49 jaar behoort Pattikayhatu tot de jongeren binnen een vergrijzend predikantenbestand. Want nieuwe dominees komen er niet bij. Dat is des te ernstiger omdat de GIM volgens hem nog steeds een belangrijke rol speelt in het leven van veel Molukkers. Ook van jongeren. De kerk vormt een onderdeel van hun Molukse identiteit. Wat niet wil zeggen dat de secularisatie volledig aan haar deuren voorbijgaat. Pattikayhatu: ,,Natuurlijk niet. Alle problemen die de postmoderne en postchristelijke samenleving karakteriseren vind je ook in onze kring. Alleen gaat het wat geleidelijker.''

De dominee, tot voor kort voorzitter van de belangrijke classis west van de GIM en lid van het Moluks theologisch beraad -,,ik heb nu een halve sabbatical, ben bezig met promoveren''- vindt dat de autochtone kerken in ons land te weinig gebruik maken van de expertise die de GIM (net als andere Molukse kerken) in huis heeft. ,,Zo zouden we op grond van de eigen ervaringen, andere kerkelijke allochtone groepen kunnen helpen bij het integreren in de samenleving. Wij hebben na vijftig jaar echt wat te zeggen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden