Molenwaard eerste loketloze gemeente

Fusiegemeente schaft gemeentehuis af. Het digitale raadhuis is altijd open en 15 procent goedkoper.

De balies zijn verdwenen, de kantoorruimtes doorgebroken. Wie het raadhuis van Bleskensgraaf aan de Kerkstraat bezoekt, komt tegenwoordig in restaurant De Burgemeester terecht.

Vier jaar geleden stond het gefuseerde Molenwaard voor de keuze: waar moet het nieuwe raadhuis komen dat onderdak biedt aan het personeel van drie samengevoegde gemeenten in de Alblasserwaard? Gaan we het bestaande gebouw aan de Kerkstraat uitbreiden, of moet er nieuwbouw gepleegd worden? Er kwam uiteindelijk een verrassend antwoord: we schaffen het gemeentehuis gewoon helemaal af.

De burgemeester en wethouders vergaderen sinds anderhalf jaar 'in de maatschappij'. Deze week bijvoorbeeld in molen De Liefde in Streefkerk, dan weer in een ouderencentrum verderop, of in de kantine van een bedrijf, de aula van een school. Ze zijn als het ware continu op werkbezoek. "Mijn wandelgangen zijn écht buiten", zegt burgemeester Dirk van der Borg.

Voor de 170 ambtenaren zijn er nog maar 90 werkplekken, verspreid over verschillende kantoorpanden. Ze hebben allemaal een smartphone en een laptop, werken veel thuis, of zijn op bezoek bij inwoners of bedrijven. De meeste handelingen tussen burgers en gemeente gaan inmiddels digitaal, maar als er persoonlijk contact nodig is, komen de ambtenaren naar hun 'klanten' toe. Overleg over een bouwvergunning vindt niet langer op het gemeentehuis plaats, maar op de bouwlocatie zelf.

Voor het afschaffen van het gemeentehuis heeft Molenwaard een digitaal raadhuis teruggekregen, zegt gemeentesecretaris Nanette van Ameijde.

"Dat is 24 uur per dag geopend, en je kunt met een speciale pincode zelf de behandeling van aanvragen volgen. Voor wie een digitale aanvraag een stap te ver is, zijn we altijd telefonisch bereikbaar. En desnoods komen we aan huis."

Gerold den Haan heeft als teamleider Burgerzaken als enige nog wat 'loketten' onder zich, maar ook die wijken nogal af. Voor handelingen waarbij fysiek contact nodig blijft ter identificatie, bijvoorbeeld bij het aanvragen van een paspoort of een 'verklaring omtrent gedrag', kunnen de inwoners van Molenwaard terecht op zes 'aanvraaglocaties', die verspreid over de regio één dagdeel open zijn. "De ambtenaren reizen als een soort karavaan langs die dependances, met elke dag een andere stop. Maar zodra de techniek een digitale aanvraag mogelijk maakt, is ook dit voorbij."

Nu al krijgen de inwoners hun eenmaal bestelde paspoort per koerier thuisbezorgd, op een tijdstip dat henzelf uitkomt.

Gemeentesecretaris Van Ameijde doet voorkomen alsof het afschaffen van het gemeentehuis een voor de hand liggende keuze was. "Maar dat was het ook", benadrukt ze. "Het is geen geïsoleerde actie, maar een logisch gevolg van de wijze waarop wij tegen de samenleving aankijken."

Ze beschrijft de agrarische samenstelling van de fusiegemeente met dertien dorpskernen zo'n 30.000 inwoners. "De bevolking is hier gewend de zaken vooral zelf te regelen, en de gemeente ziet zichzelf veel eerder als ondersteuner. Moet er een wijk opnieuw bestraat worden of is er nieuwbouw nodig, dan regelt een dorpsraad dit zelf. Wij passen desgevraagd slechts het bestemmingsplan aan", zegt Van Ameijde.

"Bij de fusie stonden we voor de vraag: hoe kunnen wij als samengevoegde gemeenten groter worden, en de afstand tot die zelfredzame burger juist verder verkleinen? We vonden een digitaal antwoord." Alle gegevens van de gemeente én die van burgers bevinden zich sindsdien in een streng beveiligde cloud, die ambtenaren vanuit alle locaties kunnen benaderen. De collega's in het veld krijgen via hun smartphone de melding over een losse stoeptegel binnen, maar de burgemeester kan ook zijn vergaderstukken raadplegen. Privacygevoelige informatie van burgers en bedrijven is digitaal opgeslagen, en alleen toegankelijk voor wie bevoegd is.

De inwoners van Molenwaard hebben moeten wennen aan hun digitale overheid, zegt Van Ameijde, en deze vorm is ook niet voor elke gemeente gewenst. "De gemeente Zaanstad bijvoorbeeld heeft er juist goed aan gedaan om een groot gemeentehuis te bouwen, waardoor het centrumgebied werd ontwikkeld. Maar in ons gebied paste deze oplossing."

Het scheelde eenmalig meer dan 10 miljoen euro aan nieuwbouwkosten en levert de gemeente op jaarbasis een besparing van 15 procent op. En in de zomer, bij mooi weer, vergadert het gehele college lekker bij Van Ameijde in de tuin.

undefined

Hollands Kroon is de volgende

Molenwaard (met de meeste molens van Nederland) is een nieuwe fusiegemeente in de Zuid-Hollandse Alblasserwaard. De gemeente bestaat sinds ruim drie jaar uit Graafstroom, Liesveld en Nieuw-Lekkerland. Het is de eerste gemeente van Nederland die het raadhuis heeft opgeheven. De Noord-Hollandse gemeente Hollands Kroon (in 2012 ontstaan vanuit een fusie van onder andere Anna Paulowna, Wieringen, Niedorp en Wieringermeer) wordt de tweede. Op het gebied van de zorg is de gemeente al gedigitaliseerd, en als ook andere terreinen zijn gevolgd zal binnen een paar jaar het centrale gemeentehuis sluiten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden