Moldavië moet kiezen tussen Oost en West

Na twee maanden protesten van de Moldavische bevolking is de regering overstag: verplicht Russisch op basisscholen is van de baan. Maar de demonstraties gaan door.

door Iris Ludeker

AMSTERDAM - Inmiddels eist de bevolking het opstappen van de communistische regering. Want behalve met onenigheid over de culturele oriëntatie van het Moldavische volk, kampt het land met grote economische problemen. Een explosieve combinatie.

Verrassend was het eigenlijk niet, dat de communisten in februari 2001 de absolute meerderheid behaalden tijdens de parlementsverkiezingen. Ruim tien jaar economische hervormingen hebben de Moldaviërs geen stap dichter bij economische welvaart gebracht. Integendeel zelfs: Moldavië is het armste land van Europa; de inwoners moeten van iets meer dan een euro per dag rondkomen. Geen wonder dus, dat er vorig jaar enige nostalgie heerste naar sovjettijden.

De communistische regering heeft het land echter nog niet veel verder geholpen. Westerse investeerders laten het links liggen. Dat komt mede door de anti-westerse retoriek waar de Moldavische president Vladimir Voronin zich van bedient. Hij benadrukte dat Moldavië zich moet verzetten tegen de 'imperialistische roofdieren' in Europa. Niet de taal waar multinationals erg enthousiast door worden.

Voronin trekt zich daar weinig van aan, want hij richt de blik op Rusland. Rene Does, medewerker van het Oost-Europa Instituut van de Universiteit van Amsterdam: ,,Voronin hoopt voordelige energietoevoer te krijgen uit Rusland. De infrastructuur ligt er natuurlijk al. Daarnaast kunnen Moldavische producten makkelijker afgezet worden in Rusland dan in het Westen.''

De Moldavische bevolking is bij nader inzien echter helemaal niet blij met de toenadering tot Rusland. Helemaal niet nu Voronin nog wat verder is gegaan en aan de meest heilige elementen van de Moldavische natie komt: de taal en de geschiedenis. Moldavië kampt al sinds de onafhankelijkheid in 1991 met culturele en etnische conflicten. Het grootste deel van het land, Bessarabië, hoorde tussen de wereldoorlogen bij Roemenië. De culturele banden met dat land zijn legio.

Stalin, die in de Tweede Wereldoorlog Bessarabië inlijfde bij de Sovjet-Unie, probeerde die banden te verzwakken. Hij voegde Trans-Dnjestrië, een deel van Oekraïne, aan het gebied toe. In de loop van de tijd verhuisden ook veel Russen naar het gebied. Nu vormen Russen en Oekraïners zo'n dertig procent van de bevolking. Om Roemeense sentimenten tegen te gaan, besloot Stalin de taal in Moldavië geen Roemeens te noemen (wat het wel degelijk is), maar Moldavisch.

In de jaren tachtig laaide Roemeens nationalisme in Moldavië op; na de onafhankelijkheid in 1991 lag een hereniging met Roemenië in het verschiet. De inwoners van Trans-Dnjestrië, in meerderheid Russen en Oekraïners, zagen die ontwikkeling met lede ogen aan, en riepen hun eigen onafhankelijkheid uit. In dat streven werden ze in 1992 zelfs door Russische militairen gesteund. Nog steeds is 'Trans-Dnjes trië' door niemand erkend.

In de loop van de jaren negentig krabbelde ook het merendeel van de etnisch-Roemeense Moldaviërs terug: Roemenië bleek plotseling toch niet het land van melk en honing. De gedachte aan een hereniging verdween naar de achtergrond. Maar nu lonkt Roemenië weer. Het land lijkt hard op weg naar de Europese Unie en veel Moldaviërs komen erachter dat ze liever bij het Westen dan het Oosten horen.

De huidige spanningen in het land zijn aan dat besef te koppelen. Door voor Rusland te kiezen, jagen de communisten de bevolking tegen zich in het harnas. Jan Willem Bos, redacteur van het Roemenië Bulletin, ziet het somber in: ,,Als deze regering valt, komt het land misschien wel in een politiek vacuüm terecht. Ik sluit niet uit dat het dan tot geweld komt.'' Gisteren dreigde de minister van justitie alvast de demonstraties met geweld uiteen te drijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden