Mokum smoort Van Kilsdonk aan warme borst

In een dikke rij van een halve kilometer lang staan ze voor de ramen van de hoeren op de Amsterdamse Walletjes te wachten tot ze naar binnen kunnen. Het is vrijdagavond en de Oude Kerk kan de massale toeloop niet verwerken van alle vrienden van pater Jan van Kilsdonk die zijn 'Nacht van de zevende hemel' niet willen missen. Al is het vol, als de pater een feest geeft, hoeft niemand buiten te blijven. De organisatoren schatten aan het einde van de avond dat er minstens drieduizend mensen op Van Kilsdonks gouden priesterjubileum zijn geweest.

De feestelijkheden beginnen met een kerkdienst waarin Van Kilsdonk wordt gewijd, nu niet zoals in 1945 tot priester van Rome maar tot 'priester van Amsterdam'. De viering speelt zich af op het scherpst van de snede tussen theater en liturgie. Van Kilsdonk komt het altaar op onder begeleiding van het middeleeuwse schuttersgilde Sint Jacobus, uit zijn geboortedorp Zeeland (NB). Tegen het einde van de viering verschijnen er overal duiveltjes: rood-gele, gehoornde wezentjes. üén bungelt aan een touw hoog boven het altaar. Anderen beklimmen het houtwerk erachter waarop reformatoren in 1578 hebben schreven dat 't misbruyck in Godes kerk' kon worden 'afgedaan'. Na vanavond zal dat niet meer zo gemakkelijk gaan. Waarschijnlijk hebben hier nog nooit zovelen zo hard en uitbundig een katholieke priester bejubeld. Duizenden herhalen uit volle borst het refrein op de melodie van 'Rule Britannia': 'Jan-van-Kilsdonk, de trots van Amsterdam, Ad Majorem Dei Gloriam'.

Iedereen houdt van Van Kilsdonk en Van Kilsdonk houdt van iedereen. Dus uit wiens mond klinkt een preek over de christelijke liefde geloofwaardiger? “Was broeder Jezus dan geen getrouwde rabbi? Was hij ook in zijn onderlichaam een normaal wezen? Er spookt een oerangst door de mensen dat goden jaloers zijn op stervelingen, met name op hun scheppende lust en liefde. Wie voor kuisheid kiest, kiest in het rooms-katholieke taalspel voor het Godgewijde leven. Maar de Eeuwige weet dat mijn ouders meer Godgewijd zijn, en meer kuis waren dan ik...”

“Het leven heeft in mij steeds meer argwaan gewekt jegens het buitengewone, het verhevene, het sublieme, het hoog morele. Maar ik ken geen mens die daar zo boos om kon worden als Jezus. Vergeleken met hem zijn mijn vrienden en ik gewoon soft.” Ceremoniemeester Laurent van der Maesen: “Wat volgens Rome hoog sacraal is, wordt bepaald door een elite. In Amsterdam wordt het bepaald door de gewone man.” Het sacrale is er dus wat minder verheven: niet hoger dan pater Van Kilsdonk. Het goedkeurende applaus van de duizenden bevestigt hem als 'priester van Amsterdam'. Een 'priester van Amsterdam' steekt zijn seksuele geaardheid niet onder stoelen of banken, houdt van drank, en heeft vooral het hart op de juiste plaats.

Nachtleven Tijd voor het avondmaal, zolang de voorraad strekt. Ook ongelovigen nemen brood en wijn, want alles op het feest van de pater is goed van smaak. De viering gaat harmonisch over in een feest: lekker buffelen en daarna stevig spoelen met bier en wijn. 'Kater van Pilsdonk' is een bekend figuur in het hoofdstedelijke nachtleven. Van der Maesen: “Omdat hij van elke kroeg een kerk maakt, maken wij van de kerk een kroeg - een typisch Amsterdamse feest voor profeten en proleten.”

Terwijl oud-burgemeester Ed van Thijn zich uitgebreid en in meerdere poses laat fotograferen, zit een heroïneprostituée afkeurend toe te kijken. “Wat een kwast, die vent”, zegt ze. Wie het is, weet ze niet. Trouwens, ook van Van Kilsdonk heeft ze nog nooit gehoord.

Terwijl de duivelse spelers van theatergroep 'Het Monsterverbond' zich steeds nadrukkelijker doen gelden - ze rijden schreeuwend rond op karretjes en bouwen hun toren van Babel - begeleidt de 'Fanfare van de Eerste Liefdesnacht' het optreden van burgemeester Patijn, die Van Kilsdonk de zilveren medaille van Amsterdam opspeldt. Het bont uitgedoste uitgaansfiguur Koningin Fabiola kijkt goedkeurend toe.

In 'De zevende hemel' lopen bekende engelen rond zoals Annemarie Grevel, Sienie Strikwerda en Huub Oosterhuis. De bisschoppen Ernst en Möller hadden ook wel willen komen, maar hun leeftijd verhinderde het. Ook ex-premier Lubbers liet weten helaas verhinderd te zijn. Voor de feestvreugde maakt het niet uit. In de zevende hemel heb je geen onbekende engelen. Geheel in de sfeer van de pater kletst iedereen met iedereen want allen zijn vrienden van hem. Tezamen vormen zij Van Kilsdonks sprekende biografie.

Middeleeuwen De uitgetreden priester A. Dankelman, die in zijn eentje van een biertje nipt, kent de jubilaris van 'de Septuagint', een gezelschap van voornamelijk jezuïeten dat kritisch naar Rome keek. “Velen van ons trokken van Maastricht naar Amsterdam omdat ze zich realiseerden dat het strenge Maastricht niet het centrum van de wereld kon zijn. Al zijn de middeleeuwen een prachtige tijd geweest, ze zijn gelukkig wel voorbij.” Dankelman vertelt veel steun te hebben gevonden in een boekje van Van Kilsdonk over lijden en dood toen zijn broer op sterven lag.

Velen kennen Van Kilsdonk van het Ignatius-college, waar hij ooit godsdienstleraar was. Of van de progressieve Amsterdamse Dominicuskerk of van het Ignatiushuis, een centrum voor hedendaagse spiritualiteit, gehuisvest in het vroegere schoolgebouw. Joke Jansen, van het Ignatius, zit achter een bord salade herinneringen op te halen: hoe ze in 1960 trouwde met een priester, dat ze haar kinderen liet dopen door Van Kilsdonk, dat katholieken van bourgondische feesten houden.

Anderen hebben Van Kilsdonk in het café leren kennen. Student Michel Ponje is voor deze avond uit Maastricht gekomen: “Ik zat een paar jaar geleden in de Monopool in Amsterdam en toen sprak hij me aan. 'Wat doe jij hier?' vroeg 'ie. Ik dacht: Wat is dit? Zo'n oude man 's nachts in een café. Hij probeerde het ondanks de herrie over de zin van het leven te hebben. Enkele weken later lagen er een paar preken in de brievenbus. Ik heb ze gelezen en vond ze menselijk en progressief. Ik was verbaasd toen met oud en nieuw de telefoon ging: Van Kilsdonk met de beste wensen.” Ook Eelis Tiggelaar kent 'De Kils' uit de kroeg. “Dertig jaar geleden ben ik hem eens tegengekomen. Hij geeft je het onweerstaanbare gevoel dat hij je door en door kent. Vijftien jaar later bracht het lot ons nog eens samen en De Kils herkende me gelijk. Die man heeft een fenomenaal geheugen. Laatst schreef hij een brief waarin hij me uitnodigde voor dit feest.”

Joop Voortman werpt een ander licht op de illustere pater: Van Kilsdonk als aktivist tegen maatschappelijk onrecht. “Hij is altijd overal bij: de organisatie van de vier en vijf mei-herdenkingen, de Februaristaking, het allochtonen-pastoraat. Dat ontfermt zich zonder tam tam of dure woorden over de verworpenen der aarde.” Tijdens de koude oorlog stemde Van Kilsdonk PSP. Hij liep aan de kop van Vietnam-demonstraties en steunde het IKV.

Hiv Een groepje ruige leer- en spijkerboys staat pilsjes te hijsen. Trots vertelt Peter Schoonheim dat hij brons heeft gewonnen op de mister leader-verkiezing in Chicago. Hij heeft Hiv en Van Kilsdonk heeft ook hem een brief geschreven met de uitnodiging om op zijn feest te komen. Van Kilsdonk doet pastoraat voor mensen met HIV en AIDS. Hij heeft al bijna tweehonderd jonge mensen moeten begraven. De pater in zijn preek: “Bram, van volstrekt niet-kerkelijke huize, ligt op sterven. Een week voor zijn dood word ik voor de zoveelste maal bij de jongen verwacht. Hij merkte op dat ik mijn kruisje op het revers miste. Daags voor zijn dood haalt Bram met zijn vleesloze vingertjes een kruisje uit een plastic zakje en spelt het me op. Ik had het gevoel dat ik opnieuw tot priester werd gewijd, veel inniger nog dan in 1945.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden