Recensie

Mokhtar Alkhanhsali wil de koffie uit Jemen weer de beste van de wereld maken

monnik van mokka Beeld rv
monnik van mokkaBeeld rv

Dave Eggers sprak honderden uren met Mokhtar Alkhanhsali die de koffie uit Jemen weer de beste van de wereld wil maken.

Dave Eggers
De monnik van Mokka
Vert. Koos Mebius. Lebowski; 334 blz.
€ 22,40

Soms is een waargebeurd verhaal zo onwaarschijnlijk dat je een fictieschrijver nodig hebt om het geloofwaardig te maken. Het verhaal van Mokhtar Alkhanhsali, zoon van Jemenitische immigranten in de VS, is zo’n verhaal. Dave Eggers tekent het op in ‘De monnik van Mokka’.

Mokhtar jaagt een droom na: de koffie uit Jemen na eeuwen van teloorgang en gekwakkel weer de beste van de wereld maken. Jemen, een land in puin waar de wereld niet naar omkijkt. De moed zou je al in de schoenen zakken als je één enkele koffieboon uit het land moest zien te krijgen. Voor Mokhtar, een jongen die opgroeit in een achterbuurt in San Francisco, school en studie verwaarloost en zijn geld verdient als portier van een appartementencomplex, lijkt het helemaal een kansloze missie.

Het opschrijven van zo’n verhaal is bij Dave Eggers in goede handen. Hij liet zich de afgelopen jaren nadrukkelijk gelden als chroniqueur van de verhalen van vluchtelingen en verschoppelingen die worstelen en bovenkomen, zoals de Syrische immigrant Zeitoun die met een kano door het getroffen New Orleans vaart in ‘Zeitoun’, en de Soedanese vluchteling Deng in ‘Wat is de Wat?’. Twee bejubelde boeken die ons Dave Eggers op zijn best lieten zien: een diep geëngageerd en politiek schrijver, een man met een missie.

Hypergevoelige koffieboontjes

Honderden uren sprak Eggers met Mokhtar, rond het moment dat zijn droom werkelijkheid gaat worden: zo is de auteur er getuige van hoe een containerschip met achttien ton koffie uit Jemen onder de Golden Gate Bridge doorvaart om in Oakland door de beste branderijen verwerkt te worden tot koffie die de wereldmarkt op kan. Koffie die van de brancheorganisatie de hoogste ratings krijgt.

Hoe heeft die knul uit San Francisco, zonder geld en opleiding, het klaargespeeld om tonnen koffiebonen van topkwaliteit uit een door burgeroorlog verscheurd land te krijgen? Een land waar de infrastructuur een ramp is, waar controleposten en milities iedere verplaatsing tot een hel maken en waar de boeren liever qat verbouwen dan high-maintenance, hypergevoelige koffieboontjes? Qat, nog een van de problemen van Jemen. Goedkoper en makkelijker kun je een drug niet maken. Het hele land kauwt op qatbladeren om de ellende te verzachten.

Hoe die knul dat voor elkaar kreeg, daar gaat ‘De monnik van Mokka’ over. Met doorzettingsvermogen, door gewiekst te zijn en niet bang, en boven alles menselijk en rechtschapen. Een verheerlijking van de American Dream? Het gevaar ligt op de loer, maar Eggers is, zoals hij in al zijn boeken laat zien, daarvoor veel te kritisch op Amerika.

Het lijkt een sprookje over koffie, maar het is veel meer een pleidooi voor compassie en een open samenleving waarin iedereen kansen krijgt. Het verhaal zelf is verbijsterend en door Eggers vakkundig, met vaart en respect voor zijn voornaamste bron, Mokhtar Alkhanhsali zelf, opgeschreven.

Honderden tegenslagen

Als jongen rommelt Mokhtar zich door het leven in San Francisco zoals iedere immigrant. Het ene na het andere baantje, maar geen richting in zijn leven. Als hij hoort van de koffie uit Jemen, het land waar zijn grootouders nog wonen, weet hij eindelijk wat hij wil: koffie-importeur worden en Jemen helpen.

Hij bluft zich het wereldje in, leent overal geld, haalt als eerste Arabier ooit een Q-grade (een diploma voor koffie-experts), en reist af naar Jemen, waar de politieke situatie steeds neteliger wordt. In het prachtige en onbegaanbare bergland van Jemen ontmoet hij een paar koffieboeren die wél goede kwaliteit leveren. Hij slaagt erin de opkopers die de boeren al jaren uitbuiten weg te krijgen (en overleeft dit dankzij zijn talent bondgenootschappen te smeden), en haalt de boeren over de bonen volgens oude tradities maar met moderne methodes te kweken.

Hij zet in de hoofdstad Sana’a een sorteerbedrijf op waar enkel vrouwen werken. Tussen de bombardementen van de Saoediërs door, dat wel, en onder constante bedreiging van Houthi-milities die het land in de greep krijgen. Dan moet Mokhtar het uit elkaar vallende land zien te verlaten met een koffer vol koffiebonen, waarmee hij de wereld moet zien te overtuigen dat Jemen zich kan meten met de allerbeste van de wereld.

Tussen al die spannende verwikkelingen door kom je er niet helemaal achter wat Mokhtar precies voor man is. Zijn drijfveren aangaande de koffie zijn duidelijk, maar een psychologisch portret kun je dit boek niet noemen. Mokhtar is ondanks honderden tegenslagen zo koelbloedig en onwankelbaar dat hij het beter zou doen in een actiefilm dan in een literair verhaal. Waar is de diepe wanhoop, de doodsangst, de voortdurende stress van oorlog en dreigend faillissement?

Make coffee not war

Het is niet het verhaal voor een psychologische uitdieping, Eggers heeft een andere bedoeling. Hij lijkt zich al enige jaren af te keren van fictie en literatuur, ten gunste van documentaire-achtige non-fictie. Hij wil iets veranderen.

Ik kocht meteen via Mokhtars website de peperdure koffie uit Jemen toen ik het boek uit had. Daarmee wil ik niet zeggen dat Eggers in zijn bedoeling is geslaagd, want het boek is geen reclamepraatje voor koffie. Het heeft ook iets ongemakkelijks: wij de luxe koffie, zij de bommen en puinhopen. Eggers vertelt ons bij monde van Mokhtar dat we beter de andere zijde kunnen bekijken: koffie uit Jemen als exclusief product, dat kan vele Jemenieten uit de armoede halen, hoop bieden, en trots op wat zij doen: koffiebonen telen die de hele wereld wil hebben. Make coffee not war, staat op Mokhtars T-shirt gedrukt tijdens een van de lange afspraken met de auteur.

‘De monnik van Mokka’ is een pleidooi voor menselijk ondernemerschap en een verhaal over de kracht van het leven. Soms denk je wel eens: zou de wereld niet beter af zijn met wat minder wilskracht en ambitie van zakenlui? Maar niet na lezing van dit boek.

Lees hier meer boekrecensies van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden