Mohammed VI: modern, geliefd, alle touwtjes in handen

Hij heeft de duurste auto's, een prachtig paleis, en is politiek, geestelijk en militair leider van Marokko. Koning Mohammed VI heeft alle touwtjes in handen en is ook nog geliefd bij zijn volk. Demonstraties richtten zich meer tegen de regering, niet tegen hem. Maar onder Marokkanen in Nederland is discussie ontstaan over zijn rol.

'Hij heeft een prachtige vrouw, rijdt de mooiste auto's en is voor heel veel jongeren een trendsetter¿, zegt Nadia Bouras. ¿En volgens het Franstalige weekblad Tel Quel vindt negentig procent van de Marokkanen de koning geweldig.¿

De Nederlands-Marokkaanse historica was zondag bij de demonstratie in Casablanca waar duizenden Marokkanen de regering verzochten hervormingen door te voeren voor betere leefomstandigheden. Bouras was in Marokko voor een vergadering van de adviesraad van de koning voor Marokkanen in het buitenland (CCME), waar zij in zit sinds de oprichting in 2007.

De demonstratie keerde zich volgens Bouras voornamelijk tegen premier Abbas Al-Fassi. ¿De demonstranten willen hervormingen met behoud van de monarchie, ook al ligt de meeste macht bij de koning zelf¿, legt de historica uit. ¿Het volk vindt dat het parlement te weinig vergadert, weinig doet en zich niet laat zien in het land. De koning daarentegen, laat zich overal zien. De burgers zien hem als een man van het volk, daarom is hij zo geliefd. Maar om een democratie te bereiken, moet hij wel een deel van zijn macht afstaan. Marokko moet zich ontwikkelen tot een parlementaire democratie, met een kleinere rol voor de koning.¿

Koning Sidi Mohammed ben Hassan el-Alaoui, door de jeugd ook wel 'M6' genoemd vanwege zijn fascinatie voor snelle sportwagens, heeft sinds hij het stokje van zijn vader heeft overgenomen in 1999 een aantal veranderingen doorgevoerd.

¿Vooral op het gebied van infrastructuur is veel veranderd. Ook heeft hij heel veel goede voorstellen gedaan op gebied van vrouwenrechten. En hij is de eerste koning die zijn vrouw trots aan het volk laat zien. Mede daardoor geniet hij veel respect onder de bevolking. Maar er moet nog een heleboel gebeuren op gebied van werkloosheid, corruptie en gezondheidszorg. De plannen die de koning heeft zijn goed, maar worden te traag doorgevoerd.¿

Ondanks de populariteit van de monarch en de vooruitgang die hij heeft geboekt op het gebied van infrastructuur klagen Marokkaanse burgers over het slechte onderwijs, de gebrekkige gezondheidszorg, de corruptie, het verschil tussen rijk en arm, de beperkte vrijheden van journalisten en de ondemocratische cultuur. Farid Azarkan van het Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders (SMN) wijst erop dat de bevolking ongeduldig wordt.

¿De koning heeft inderdaad voor veel nieuwe wegen gezorgd. Maar andere beloften moet hij nog waarmaken. De mensen hebben bijvoorbeeld nog steeds geen werk. En ondernemers moeten een groot gedeelte van hun inkomsten afstaan aan de regering. Dat is niet eerlijk.¿

Ook Farid Aouled-Lahcen van de Vereniging Stem van Marokkaanse Democraten Nederland wijst erop dat de koning in Marokko snel hervormingen moet doorvoeren om de ontevredenheid onder burgers weg te nemen. ¿Elf jaar geleden zijn allemaal sociale plannen aangekondigd, maar weinig zijn volbracht. 'Wij gaan', horen de burgers nu al decennia lang, ze geloven er niet meer in. Vanwege wat er nu in Libië aan de hand is zijn wij vanuit Nederland erg ongerust over onze families in Marokko. Er wordt heel veel contact gehouden via internet en de telefoon.¿

Volgens Aouled-Lahcen zijn de vrijheden in Marokko nergens meer te vinden. ¿De persvrijheid is de laatste jaren alleen maar beperkter geworden, en is nu gedaald tot nul. Kranten krijgen boetes voor de kritische stukken die ze schrijven. En de koning? Hij doet mee aan de verkeerde beeldvorming van Marokko in Nederland.

¿Hij verschijnt overal als 'gewone burger' en doet alsof alles leuk is in zijn land, daardoor ziet Nederland Marokko vooral als een fijn vakantieland. Maar de macht ligt in handen van de koning, dus hij is ook eindverantwoordelijk voor wat er in zijn land gebeurt. De fouten zouden dus gelinkt moeten worden aan de koning, en niet slechts aan de premier.¿

Fouad el Haji, raadslid van de PvdA in Rotterdam, ergert zich vooral aan de grote verschillen tussen rijk en arm in zijn geboorteland. ¿De koning is een puike vent en doet wel zijn best, maar het is zeker geen democraat. De sleutel tot hervormingen ligt in zijn handen, want parlementsleden kunnen geen democratische controle uitoefenen. Marokko promoot zichzelf door cijfers te geven over het hoge gemiddelde inkomen van de Marokkaanse burger, maar gemiddelden interesseren mij niet, want de rijkdom wordt erg slecht verdeeld.

¿De één rijdt in een Porsche en heeft een paleis en de ander crepeert van de honger, maar die beelden zie je weinig op het journaal, omdat de journalisten vooral naar de rijke, grote steden gaan. Ik raad ze aan maar eens naar het Atlasgebergte te gaan, daar is erg veel armoede.¿

Het raadslid maakt zich ook zorgen over de strijd om de macht tussen de twee grootste politieke partijen in Marokko. ¿Inzet van geweld lijkt de norm te zijn, vooral bij de regerende conservatieve Istiqlal partij, die geweld gebruikt om tegenstanders van de koningsgezinde PAM-partij in een kwaad daglicht stellen.¿

Als de koning hervormingen wil doorvoeren moet de middenklasse wel meewerken, zegt Fouad Sidali van het landelijke partijbestuur van de PvdA. ¿De middenklasse vindt de situatie zoals deze nu is prima. Want zij beschikt over de juiste connecties, en heeft daarom goede banen. Natuurlijk maakt zij zich nu geen zorgen.¿

Als Sidali in Marokko is voor familiebezoek komt hij regelmatig in aanraking met de corruptie. ¿Het is me wel eens overkomen dat ik ergens netjes veertig kilometer per uur reed, maar werd aangehouden en een boete kreeg omdat ik volgens de politieradar zestig kilometer per uur zou rijden. Als je in Marokko over de juiste connecties beschikt, betaal je minder. Een boete van vierhonderd dirham wordt, als je de juiste mensen kent, zo honderd dirham.¿

Het belang van een groot netwerk is volgens Sidali ook belangrijk in de gezondheidszorg. ¿De zorg in het land is nog steeds desastreus. Mensen met geld gaan rechtstreeks naar een dure kliniek als ze een probleem hebben. De rest moet naar het ziekenhuis en aansluiten in een lange rij om geholpen te worden. Dat systeem is niet goed.¿

Een fors debat in Marokko over de rol van de koning is volgens Farid Aouled-Lahcen van de Vereniging Stem van Marokkaanse Democraten Nederland nog niet begonnen. ¿Maar ik denk dat zijn rol de komende tijd wel meer ter discussie zal staan, hoewel het een taboe is om kritiek op de koning te uiten.¿ Farid Azarkan van het Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders (SMN) ziet dat de eerste en tweede generatie Marokkanen kritischer zijn op het koningshuis dan de derde generatie, die hem vooral modern vindt. ¿De eerste generatie vindt het lastig om uit te spreken tegen de koning te zijn, terwijl zij een grotere afkeer van de overheid heeft vanwege de harde hand waarmee werd geregeerd voordat Mohammed aan de macht kwam. De tweede generatie wil in ieder geval dat de koning een meer ceremoniële taak krijgt.¿

Maandag maakte koning Mohammed in een reactie op de demonstraties bekend niet te buigen voor demagogie. De hervormingen die hij wil doorvoeren hebben volgens hem alleen kans van slagen als er geleidelijke en duurzame ontwikkelingen plaatsvinden op sociaal en economisch gebied.

Veel kritiek op adviesraad van koning

Sinds de oprichting in 2007 van het Conseil de la Communauté Marocaine á l'Etranger (CCME), de adviesraad van koning Mohammed voor Marokkanen in het buitenland, is er veel kritiek geweest vanuit Nederland. De raad zou onder meer het verlengstuk zijn van de 'lange arm' van Rabat.

Farid Azarkan van het Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders (SMN): ¿Ik snap niet dat er mensen inzitten die helemaal geen draagvlak hebben onder de bevolking hier. Ook vind ik het onbegrijpelijk dat PvdA-Kamerlid Khadija Arib, die ook lid is, advies uitbrengt aan een semidemocratische regering. De reizen naar Marokko en dure overnachtingen voor vergaderingen voor de raad worden betaald door Marokko. Als je dan als 'onafhankelijk persoon' in dat adviesorgaan zit, betaal dan de reis in ieder geval zelf.¿

Ook Farid Aouled Lahcen van de Vereniging Stem van Marokkaanse Democraten Nederland is niet blij met de raad. ¿Het is een verlengstuk van de Marokkaanse regering. En het is geen democratisch orgaan want het is niet gekozen. Ik verbaas me erover dat sinds de oprichting naar mijn weten geen enkel advies is uitgebracht, daarom zijn ze ondoorzichtig. Daarom snap ik de toegevoegde waarde niet echt van zo'n orgaan. Bovendien wordt het uit de belasting van de Marokkaanse burgers betaald.¿ Nadia Bouras, één van de leden van de raad, verwerpt de kritiek dat de adviesraad ondoorzichtig en niet onafhankelijk zou zijn. ¿De stukken zijn gewoon te lezen op de website. Bovendien gaat het hier om een adviesraad en geen vertegenwoordigende raad. En ik zie niet in waarom ik als onafhankelijk persoon en kritische volger van alle ontwikkelingen de koning niet zou mogen adviseren.¿

349.000 Marokkanen

In Nederland wonen volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) 349.000 Marokkanen. Ruim 167.000 van hen behoren tot de eerste generatie.

De meeste Marokkanen kwamen eind jaren zestig en begin jaren zeventig naar Nederland om als gastarbeider te werken. Van de groep die in 1972 en 1973 naar Nederland is gekomen, is iets meer dan de helft in Nederland gebleven. Van de immigranten die in de afgelopen twintig jaar naar Nederland zijn gekomen woont vijfenzeventig tot vijfentachtig procent nog in Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden