’Mohammed B. kan later altijd nog tot inzicht komen’

Vooraanstaande juristen en wetenschappers willen niet langer wachten. Levenslang is in hun ogen onmenselijk en moet als straf op de schop.

„Als je iemand opbergt en de sleutel van de gevangeniscel weggooit, kun je net zo goed de doodstraf weer invoeren”, vindt Wiene van Hattum. De Groningse juriste (56) is de drijvende kracht achter het nieuwe forum ’humane tenuitvoerlegging levenslange gevangenisstraf’ en volgt het fenomeen levenslang al sinds 1983. Toen schoot een jonge Turk in het Delftse café ’t Koetsiertje zes mensen dood en kreeg levenslang. Seriemoordenaar Koos H. had twee jaar eerder hetzelfde gekregen. Vreemd, vond van Hattum. „Die schutter handelde in een emotionele uitbarsting. Dat kon nooit levenslang zijn.”

Steeds vaker en nogal willekeurig wordt iemand voor de rest van zijn leven opgesloten, meent de juriste. Maar het stoort haar vooral dat levenslang echt levenslang is en niet, zoals veel mensen denken, na twintig jaar voorbij.

Het forum, een collectief van veertig vooraanstaande mensen uit de wetenschap en de magistratuur, wil als het ware terug in de tijd. De eerste eeuw na de invoering van levenslang, in 1870, was er nog kans op gratie of strafvermindering. Na de Tweede Wereldoorlog was het beleid om na 12,5 of 15 jaar te kijken of voortzetting van de straf nog nuttig was. Voor de oorlog werd op zeker moment eigenlijk altijd gratie gegeven. Maar door een verhardend strafklimaat zit iemand met levenslang tegenwoordig tot zijn of haar dood in de cel.

Het forum wil de periodieke beoordelingsmomenten terug, en vastgelegd in de wet. Wat Van Hattum betreft wordt een gedetineerde al na vijftien jaar voor het eerst beoordeeld. Hoe langer men vast zit, hoe groter de detentieschade. „Als je buiten komt na twintig jaar, ben je maatschappelijk mismaakt. Je hebt twintig jaar technische ontwikkelingen gemist, kent het verkeer niet meer.”

Ook het forum vindt dat sommige misdadigers nooit meer vrij mogen komen. Maar perspectief moet er voor iedereen zijn. Dat is een kwestie van mensenrechten. Als iemand tot inkeer is gekomen, of genezen door behandeling of medicijnen, komt levenslang neer op kwellen, stelt Van Hattum. Ze noemt Mohammed B., de moordenaar van Theo van Gogh. „Hij is nog jong. Dat hij, net als Duyvendak, tot andere inzichten komt, is toch niet onmogelijk? Ik vind dat je mensen niet mag afschrijven.”

De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) en de ombudsman namen het ook al op voor levenslang gedetineerden. De laatste verweet minister van justitie Donner in 2005 het onvoldoende gemotiveerd afwijzen van een gratieverzoek van een Chinees die vier leden van een gezin ombracht. De RSJ adviseerde onlangs al twee keer de uitvoering van levenslang te verbeteren. Maar de politiek wil er tot dusver niet aan. Aan het verzachten van levenslang is geen eer te behalen in een maatschappij die moordenaars en zedendelinquenten graag naar de hoogste boom verwijst, vooral als er weer eens een tbs’er op proefverlof in de fout is gegaan. Van Hattum, fel: „Er zijn 50.000 verloven per jaar. Weet je hoe vaak het mis gaat? In vijf honderdste procent van de gevallen.”

Het klimaat voor het forum is ongunstig, erkent ze. „Het kan niet slechter. Ik heb er lang mee gewacht. Vijf jaar, als het niet langer is. Het werd alleen maar erger.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden