Mogen we alsjeblieft praten over solidariteit?

De auteur was tot mei 1994 lid van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer der Staten-Generaal, en is lid van het Trefpunt voor socialisme en levensbeschouwing binnen de PvdA.

ERIK JURGENS

In een radio-uitzending (Avro) op 10 december heeft Felix Rottenberg iets over dit probleem gezegd en, op de hem eigen manier, meteen een oplossing aangedragen. Mensen uit de PvdA, bijvoorbeeld te zoeken in het 'Trefpunt voor socialisme en levensbeschouwing' binnen die partij, zouden dit onderwerp eens moeten gaan uitpraten met leden van het CDA en van de christelijk-sociale beweging.

Begrijpelijkerwijs gaan journalisten dan navragen wat dat Trefpunt dan zoal is. Het gaat om een kleine groep van PvdA-leden die verbinding hebben met allerhand levensbeschouwelijke organisaties en die het partijbestuur adviseren over vraagstukken die in die verbanden leven en op de politiek afkomen.

In NRC Handelsblad van 12 december vond ik een wat verbasterd bericht over 'PvdA'ers met kerkelijke en andere religieuze verbindingen' (waarbij mijn naam viel en die van Trefpunt-voorzitter Harry de Lange), die een dialoog zouden moeten opzetten 'met CDA'ers uit kringen van CNV en NCW' over sociale vraagstukken, onder de kop 'PvdA moet in permanente dialoog met het CDA'. Op 13 december reageert CDA-voorzitster Lodders in diezelfde krant tamelijk koel op dit bericht. En Willem Breedveld haakt op het geheel weer in in zijn column voor Trouw van 14 december 'Onheilig vuur' (een mooie woordspeling, overigens). Weer zo'n geval van een gebeurtenis die zich niet in de werkelijkheid, alleen in de media afspeelt.

Maar het is toch erg jammer als het daarbij blijft. Breedveld heeft natuurlijk volkomen gelijk, als hij inhaakt op de suggestie dat alleen kerkelijke PvdA'ers (onder de kiezers zijn er dat overigens veel) geschikt zouden zijn om een dialoog op touw te zetten met die CDA'ers die ook bezorgd zijn over wat er met de verzorgingsstaat gebeurt, en die niet begrijpen hoe het CDA-PvdA-kabinet het bij de kiezers op dit punt zo slecht heeft kunnen doen. Dat is inderdaad ouderwets verzuild denken.

Rottenberg heeft, denk ik, aan het Trefpunt gedacht om deze dialoog op te zetten, omdat dit gezelschap twee jaar geleden een rapport over waarden en grondslagen van de sociaal-democratie heeft geproduceerd. Solidariteit en gemeenschapszin behoren tot die waarden en zijn tevens de grondslag van de verzorgingsstaat. Ook CDA'ers onderschrijven die waarden.

In Trouw van diezelfde 10 december had CDA-fractievoorzitter Enneüs Heerma trouwens voor Rottenberg politiek voer aangedragen. Hij pakte Frits Bolkestein stevig aan, die op 3 december voor de Vlaamse liberalen een ronkende rede had gehouden over de ondergang van het christen- èn sociaal-democratische gedachtengoed, en van de verzorgingsstaat die vooral deze beide hebben opgebouwd sinds 1945 (het 'Rijnlandse model' van het kapitalisme volgens de schrijver Michel Albert). Vanzelfsprekend hekelde Heerma dat de politieke leider van de VVD zijn coalitiegenoot de PvdA onderuit wil halen op een voor die partij zo wezenlijk punt als solidariteit.

Voor Bolkestein gaat het om niet meer dan een 'verantwoordelijkheidsgevoel van de burger zonder welke een liberale democratie niet kan functioneren'. Terwijl solidariteit inderdaad verder gaat. Solidus is een term uit het oude Romeinse recht. Wie solidus was, stond in voor het geheel van de rechtsgemeenschap waartoe hij behoorde, niet alleen voor zijn individuele deel daarvan. Solidair zijn is bij ons dan ook een geladen moreel begrip: niet ieder voor zich en God voor ons allen, maar ieder voor zich en (zo nodig) ook voor alle anderen.

Over dat geladen morele begrip en de grenzen daarvan in de verzorgingsstaat, maar ook in de mondiale verhoudingen, zou het kunnen gaan, dat gesprek tussen mensen uit de sociale beweging van CDA- en van PvdA-huize. Niet zozeer over het dagelijks politiek getouwtrek inzake koopkrachtplaatjes, banenpools en bezuiniging. Ook niet over een alternatieve coalitie; de paarse moet van mij voluit de kans krijgen zich te bewijzen. Maar over de wezenlijke waarden van de verzorgingsstaat en over de vorm waarin die waarden gestalte kunnen krijgen.

Willem Breedveld kan gerust zijn: De Lange en Jurgens zijn de types niet om zich 'als pion in het spel van Rottenberg te laten gebruiken'. Maar misschien kan het PvdA-Trefpunt waartoe wij behoren, wel een zinnige rol spelen in een informeel overleg met mensen uit het CDA en uit de christelijk-sociale beweging over de door de liberalen blijkbaar zo verfoeide, maar warme gedachte van menselijke solidariteit. Zeker in deze donkere dagen.

Moge het voorstel van Felix Rottenberg daarom toch nog een kans krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden