Moeten we daar nou ook al wat achter zoeken?

Hans Wiegel vertelde enkele jaren geleden dat hij eens, ten tijde van het kabinet-Biesheuvel, als jong fractieleider werd uitgenodigd voor overleg met de liberale ministers in het Torentje. Zijn evenknie uit de senaat, Harm van Riel, was er ook. ,,Er waren veel broodjes en de bewindslieden legden de voortreffelijkheid van hun voornemens uit. Daarna keken ze ons aan. Konden wij ermee instemmen? Ik was jong, zat wat te schuifelen. Wat moest ik ermee? Waarop Van Riel opstond en zei: Wat u vertelde is interessant. Uw broodjes waren lekker. Wij wensen u nog een prettige middag. Nooit meer zo'n gesprek geweest.” In het licht van deze geschiedenis is de VVD dus wel ver afgegleden dat zij de kwestie-Wilders vorige week donderdag afhandelde op het ministerie van financiën.

Wiegel vertelde het verhaal destijds om te illustreren hoe verderfelijk hij het 'Torentjesoverleg' vond, de praktijk waarbij ministers en kamerleden van de coalitie zaken voorkoken. Deze praktijk kreeg onder het paarse bewind een sterke institutionele trek, maar zij was onder de kabinettenLubbers al van de grond gekomen. In de kwestie van Wilders was er van voorkoken geen sprake, maar het was toch een vreemde figuur dat deze fractieaangelegenheid op een departement werd afgekaart. Daarmee werd het beeld gevoed dat de poli-strijd tiek één pot nat is.

De fractiekamer van de VVD in het oude kamergebouw had als locatie het meest voor de hand gelegen, maar ook de woning van fractieleider Van Aartsen had gekund of desnoods een net café of restaurant, weggestoken in het lover van Wassenaar of Voorburg. Alles beter dan het ministerie dat waakt over de belastingcenten van de burgers en ver behoort te blijven van partijpolitiek gekrakeel. Omgekeerd mag een partij volgens ongeschreven Haagse regels niet de indruk wekken dat een departement haar bijkantoor is.

Van de VVD haddden we dit wel het laatste verwacht, omdat zij zich zo graag op haar traditie van dualisme laat voorstaan. Van Aartsen begon vorig jaar aan zijn fractieleiderschap onder het aanroepen van VVD-oprichter Oud, die zei: ,,De regering heeft te zijn onafhankelijk tegenover de volksvertegenwoordiging, en de volksvertegenwoordiging heeft te zijn onafhankelijk tegenover de regering.” Zalm was zo mogelijk nog duidelijker over zijn dualistische gezindheid, toen hij een jaar eerder als fractieleider aantrad: ,,Ik ben niet van plan naar het Torentje te gaan. Als de heer Balkenende iets van mij wil, dan komt ie maar naar mij.”

Maar wat zei dezelfde Zalm op de persconferentie over de breuk met Wilders op een vraag van een journalist naar de de keuze van de lokatie? ,,Ja, moeten we daar nou óók al wat achter zoeken?” Misschien niet voorzover het de strijd om het leiderschap tussen Van Aartsen en hem aangaat, misschien wel als uiting van een oprukkende monistische cultuur in de VVD. Een aanwijzing daarvoor leverde eerder het VVD-kamerlid Ayaan Hirsi Ali. Zij liet haar pamflettistische filmpje Submission, voorafgaande aan de uitzending op de VPRO-televisie, zowel aan Van Aartsen zien als aan de ministers Zalm en Remkes. De eerste verklaarde naderhand dat het vele bloot hem was opgevallen, de tweede dat hij niets had gezien dat in strijd zou zijn met de wet. Toch, eigenlijk is er niets nieuws onder de zon. In 1986 ontdeed de VVD-fractie zich van haar toenmalige lieder Ed Nijpels op het ministerie van verkeer en wasterstaat. Daar ook koos zij Joris Voorhoeve als nieuwe leider. Deze gebeurtenis is de Nederlandse politieke geschiedenis ingegaan als de 'Nacht van de lange messen'.

P.S. Maakte Wiegel zich schuldig aan een anachronisme, toen hij zijn verhaal over de broodjeslunch met de liberale ministers op het Torentje situeerde? De VVD leverde immers nooit na de oorlog een premier? Het antwoord is Nee. Het Torentje was destijd nog het domicilie van de minister van binnenlandse zaken. Dat was in het kabinet-Biesheuvel 'Molly' Geertsema. Die was tevens vice-premier en in die hoedanigheid gastheer voor het overleg van het liberale smaldeel in het kabinet over de agenda van het kabinet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden