Vijf vragen

Moet Rutte straks op zoek naar een nieuwe staatssecretaris?

Gaat Weekers vanavond het veld ruimen? Beeld ANP
Gaat Weekers vanavond het veld ruimen?Beeld ANP

Is Frans Weekers na vandaag nog staatssecretaris van Financiën? Tijdens het debat over de Bulgarenkwestie staat zijn positie nadrukkelijk op het spel.

Redactie

Hoe kwam deze zaak ook alweer aan het rollen?
Door het actualiteitenprogramma Brandpunt en RTL Nieuws die vorige maand onthulden hoe criminele bendes uit Bulgarije landgenoten als 'spookburger' lieten inschrijven in Nederlandse gemeenten om hier huur- en zorgtoeslagen op te kunnen strijken. De Belastingdienst controleert de gegevens pas na uitbetaling. De fraude is dan al gepleegd. Weekers zei dat hij niet op de hoogte was van deze misstanden en was 'geschokt'.

Hoe groot is de fraude met toeslagen?
Veel groter dan alleen de fraude van de Bulgaren. Sinds 2006 heeft de FIOD 280 gevallen van 'systeemfraude' onderzocht waarmee 16,6 miljoen euro is gemoeid. Maar het totale bedrag aan fraude met toeslagen is veel groter. Weekers zelf sprak afgelopen vrijdag over 100 miljoen euro sinds 2006.

Gisteren kwamen opnieuw misstanden met belastinggeld naar buiten. RTL Nieuws berichtte over Polen die na terugkeer in eigen land nog altijd toeslagen uit Nederland blijven ontvangen.

Moet Rutte na vanavond op zoek naar een nieuwe staatssecretaris?
Dat hangt van Weekers zelf af. De VVD zal de eigen staatssecretaris niet afvallen, de PvdA zal de coalitiepartner niet tegen de schenen willen schoppen. Zeker niet nu fractieleider Diederik Samsom straks bij de VVD moet aankloppen met een omvangrijk boodschappenlijstje over de positie van illegalen.

Toch moet Weekers zich afvragen hoe geloofwaardig hij nog is als de gehele oppositie zich tegen hem keert. Niemand is gebaat bij een aangeschoten staatssecretaris, die toch al bekend staat als een brekebeen (zie de kwestie Van Rey).

Daarnaast zal Weekers zich de vraag moeten stellen of hij nog de juiste man is om de Belastingdienst aan te sturen. Bij zijn eigen ambtenaren is hij allerminst populair, zo bleek al toen Weekers vorige maand stelde niets van de fraude met de toeslagen te weten. Op het interne netwerk van de Belastingdienst klaagden tientallen medewerkers dat zij al jaren waarschuwen voor de fraudegevoeligheid.

Vervelend voor Weekers was dat die interne klachten terecht kwamen bij RTL Nieuws. Hetzelfde gebeurde gisteren met een interne memo waaruit blijkt dat al in 2011 bekend was dat er structureel werd gefraudeerd. Dit lekken naar de media kan Weekers opvatten als een motie van wantrouwen van de Belastingdienst zelf.

Wat wordt Weekers verweten?
Dat hij veel te laks is geweest met de aanpak van de toeslagenfraude. Weekers had het kunnen en moeten weten, vinden de oppositiepartijen. Dat beeld wordt versterkt door de gelekte memo's van zijn eigen ambtenaren. Ook de Algemene Rekenkamer had de staatssecretaris in 2010 al gewaarschuwd.

Vorige week kondigde het kabinet maatregelen aan tegen de fraude. Waarom nu pas, wil de oppositie weten. Had Weekers geluisterd naar zijn eigen personeel, dan had dat veel belastinggeld gescheeld.

Daar komt nog eens de 'politieke doodzonde' van het achterhouden van informatie bij. Althans, dat verwijt komt van CDA'er Pieter Omtzigt. Hij was laaiend toen RTL gisteren wel het document met het overzicht van fraudegevallen in handen kreeg. "We hebben drie keer om een overzicht van toeslagenfraudes gevraagd en kregen het niet. Doelbewust achtergehouden dus", twitterde hij.

Dan is er nog de 'flutbrief'. Het debat over de Bulgarenfraude had eigenlijk al voor het reces moeten plaatsvinden. Weekers moest voor 19.00 uur 's avonds een feitenrelaas naar de Kamer sturen, maar kreeg dat niet voor elkaar. Kort voor middernacht liet hij dat aan de Kamer weten waarna direct het reces volgde. De Kamer was woedend omdat Weekers overdag wel de tijd had gevonden een team van EenVandaag te woord te staan.

Valt Weekers iets te verwijten?
Het beeld ontstaat dat de staatssecretaris inderdaad op de hoogte had kunnen zijn van de fraude. Berichten in de media, waarschuwingen van de Algemene Rekenkamer en zijn eigen ambtenaren, Weekers had er alerter op kunnen reageren.

Daarbij lijkt het er op dat Weekers zijn personeel negeert of geen idee heeft wat er speelt op zijn ministerie. Hoe is het anders te verklaren dat intern ambtenaren aan de bel trekken en de staatssecretaris van niets weet.

Wat Weekers zeker valt te verwijten, is zijn onhandige optreden in de Kamer. Nadat Brandpunt en RTL met het nieuws over de fraude naar buiten kwamen, zei de staatssecretaris dat de Bulgaarse kwestie slechts één van de 280 gevallen is. Niet het meest gelukkige antwoord dat hij had kunnen geven.

Vervolgens verzuimde de staatsecretaris zijn feitenrelaas op tijd in te leveren en kwam hij minuten voor het reces met de 'flutbrief'.

Aan de andere kant valt hem niet te verwijten dát er wordt gefraudeerd. Onze parlementair verslaggever Lex Oomkes wees er vorige week in zijn column al op dat de Belastingdienst zwaar wordt overvraagd sinds zij in 2005 verantwoordelijk is gemaakt voor de uitkering van toeslagen voor huur, zorgverzekering en voor kinderopvang. Dat was ook de Raad van State niet ontgaan die in haar jaarverslag de Belastingdienst noemde als voorbeeld van een overvraagde overheidsdienst.

undefined

Beeld uit de uitzending van Brandpunt Beeld Brandpunt
Beeld uit de uitzending van BrandpuntBeeld Brandpunt
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden