Sport en mensenrechten

Moet Oranje wegblijven uit Qatar? De meningen onder sporters zijn verdeeld

Het Nederlands elftal op het WK van 1978 in Buenos Aires, Argentinië. Het WK van 1978 was omstreden vanwege het Videla-regime in Argentinië. Ernie Brandts speelde met rugnummer 22. Beeld Getty Images
Het Nederlands elftal op het WK van 1978 in Buenos Aires, Argentinië. Het WK van 1978 was omstreden vanwege het Videla-regime in Argentinië. Ernie Brandts speelde met rugnummer 22.Beeld Getty Images

Moeten sporters wegblijven van toernooien die worden georganiseerd door landen waar de mensenrechten in het geding zijn? Trouw vroeg het enkele (oud)sporters. ‘Voetbal draait nu eenmaal om poen.’

‘Voetbal en politiek moet je gescheiden houden’

Ernie Brandts, voetballer in 1978 in Argentinië:

In 2018 bezocht Ernie Brandts (1956) samen met Arie Haan het gebouw in Buenos Aires waar duizenden politieke gevangenen van het Videla-dictatuur werden gemarteld en gedood. Het gebouw, nu een museum, ligt hemelsbreed 700 meter van het stadion waar Brandts en Haan in 1978 met Oranje de finale van het WK voetbal speelden tegen Argentinië. Brandts was diep onder de indruk en zei voor de camera’s van Andere Tijden Sport dat hij niet zou zijn gegaan als hij destijds had geweten wat er zich in Argentinië afspeelde.

“Dat zei ik toen ik daar was”, zegt Brandts nu. “Als ik eerlijk ben: een voetballer is alleen met voetbal bezig en vrij egoïstisch. Zo was ik ook op die leeftijd. Als je wat ouder bent, weet je beter wat er in de wereld speelt. Natuurlijk had ik voor het WK wel wat gehoord over de situatie in Argentinië, maar mensenrechten worden in de hele wereld geschonden. Mensen die in Qatar onder barre omstandigheden moeten werken, dat is heel erg. Maar moet Oranje dan thuisblijven? Ergens moet je voetbal en politiek ook gescheiden houden”, zegt Brandts, 65 jaar, nu trainer van FC Eindhoven.

Dwaze Moeders

Voor Andere Tijden Sport ging hij met Haan ook naar de Plaza de Mayo. Daar werden ze door tientallen Dwaze Moeders uitvoerig bedankt, omdat ze in 1978 hadden meegedaan met het WK voetbal. Door de deelname van Nederland besteedde de Vara voor het eerst aandacht aan de toen nog jonge Dwaze Moeders en hun wanhoop. De beelden gingen de wereld over. “Bedankt dat jullie hier waren”, zeiden de Dwaze Moeders tegen Brands en Haan.

“Daarom ben ik nu ook tegen een boycot van Qatar. Er komt toch aandacht voor dingen die niet goed zijn. Mijn voetbalhart zegt: gaan. Anders moet je nog meer evenementen verbieden, bijvoorbeeld in China. Als voetballer word je ook altijd gebruikt. Natuurlijk moet je zo’n WK eigenlijk niet in zo’n land als Qatar houden. Maar voetbal draait nu eenmaal om de poen.”

John Graat

Nasser El Khayati speelde voor Qatar SC. Beeld ANP Sport
Nasser El Khayati speelde voor Qatar SC.Beeld ANP Sport

‘De gastarbeiders die ik in Qatar heb gesproken, waren volgens mij gelukkig’

Nasser El Khayati (1989) speelt sinds kort weer voor ADO Den Haag maar woonde het afgelopen anderhalf jaar in Qatar. Hij speelde voor de club Qatar SC. De geboren Rotterdammer vindt het oliestaatje een prima locatie voor het WK voetbal.

“Het is een prachtig land met fantastische stadions. Ik denk dat het zich door de aandacht die het WK met zich meebrengt ook wil verbeteren daar waar het mogelijk mankementen heeft”, zegt El Khayati. “Ik heb gewoon geen negatieve dingen ervaren. Tuurlijk lees je in het nieuws over de werkomstandigheden van gastarbeiders uit Nepal of Sri Lanka. Maar de gastarbeiders die ik heb gesproken waren volgens mij gelukkig. Zij zeiden slechter af te zijn in eigen land en onderhielden hun familie door in Qatar te werken.”

In Qatar gelden andere wetten, normen en regels dan in Nederland. El Khayati heeft daar geen problemen mee gehad. “Nu ben ik zelf moslim, dus misschien is het voor mij wat makkelijker aanpassen in een islamitisch land als Qatar. Maar ik heb genoeg Nederlandse vrienden die daar nu ook zo’n tien à vijftien jaar leven. Zij waren ook sceptisch toen ze er naartoe verhuisden, maar nu willen ze er niet meer weg met hun gezin. Het klimaat is er goed, alle faciliteiten voor voetballers zijn perfect en je kunt er lekker eten en drinken. Het voelde eigenlijk alsof ik continu op vakantie was.”

Sportief liep het avontuur niet helemaal zoals hij had gehoopt. “Ik speelde in een ongelukkig team waar weinig voetbal in zat. Daarnaast liep ik ook nog eens een bovenbeenblessure op.” El Khayati liet na zestien optredens bij Qatar SC zijn contract ontbinden.

Bart ter Huurne

Jos Hermens Beeld
Jos Hermens

‘Sporters moeten kunnen protesteren’

Jos Hermens, sportmanager en oud-atleet

Toen Jos Hermens (1950) nog topsporter was, weigerde hij naar Griekenland te gaan – het land van de generaals. Ook liep hij geen wedstrijden in het Spanje van Franco of in Zuid-Afrika met zijn apartheid. “En de Olympische Spelen van 1972 in München heb ik uit protest verlaten, na de aanslag op Israëlische deelnemers. Mensen die beweren dat sport en politiek gescheiden zijn, spreken echt onzin. We leven in één wereld.”

Hij begeleidt nu wel atleten naar landen waar de mensenrechten in het geding zijn. “In 2019 waren de wereldkampioenschappen atletiek in Qatar. In China organiseer ik zelf drie evenementen. Als je jonger bent, ben je net iets fanatieker. Ook ben ik anders gaan denken over de balans tussen boycot en communicatie. Ik denk dat het belangrijk is om zo lang mogelijk het gesprek aan te gaan. Ik reis de hele wereld over en praat met iedereen. Dat moet open gebeuren, en kritisch als het nodig is.”

Daarom vindt hij dat regel 50 van het Internationaal Olympisch Comité afgeschaft moet worden. Die regel verbiedt sporters om zich tijdens de Spelen politiek of religieus te uiten. “Mensen moeten juist wel kunnen protesteren. Laat ze boodschappen op T-shirts dragen. Zeker in dat soort landen. Want waarom komen die wedstrijden daar? Omdat de leiders van zo’n land hun systeem willen promoten. Die landen hebben daar veel geld voor over.

“Daarom moeten we toe naar een kleiner olympisch toernooi en een kleiner WK. Zodat landen als Nederland en België het weer kunnen organiseren. We moeten af van het megalomane. Er staan over de hele wereld prachtige accommodaties. Waarom moeten er nieuwe stadions in Qatar gebouwd worden, die daarna ongebruikt blijven? We moeten kritisch blijven. Het middel waarvoor ik kies is misschien veranderd, mijn mening is onveranderd scherp.”

Esther Scholten

Madelein Meppelink  Beeld AFP
Madelein MeppelinkBeeld AFP

‘Als gast heb je de cultuur te respecteren’

Madelein Meppelink, beachvolleybalster speelde afgelopen week een toernooi in Qatar.

De Katara Beach Volleybal Cup die afgelopen week werd gehouden had aanvankelijk strenge kledingvoorschriften. Het is een nieuw toernooi en de organisatie wilde dat er gespeeld zou worden met bedekte schouders en bovenbenen, wat neerkomt op een bikiniverbod. Een Duits duo trok zich daarop terug. Zij vonden de beperkingen die werden opgelegd vrouwonvriendelijk.

“Zelf ervaarde ik dat niet zo”, zegt Madelein Meppelink (1989). “Wij sporters zijn te gast en dan heb je de cultuur te respecteren, vind ik. Qatar is een islamitisch land. Ik ben iemand die veel meer kijkt naar de dingen die wel kunnen en dat is volleyballen! Dat hebben we al heel lang niet mogen doen. Mijn laatste toernooi was het Europees kampioenschap in september. Dus ik ben heel blij dat Qatar ons half maart ontvangt.”

Samen met een paar collega’s richtte Meppelink een aantal jaar geleden een spelersvakbond op. “Wij hebben ons er hard voor gemaakt dat atleten een stem krijgen. Juist in deze kwestie zijn wij gehoord. De organisatie is naar ons toegekomen, omdat zij zich realiseerde dat die kledingvoorschriften misschien gevoelig zouden liggen. Veruit de meeste beachvolleybalsters hadden er geen probleem mee. Ik denk dat het anders had gevoeld als ze niet met ons hadden overlegd.”

Ze vindt het belangrijk dat iedereen z’n mening mag uiten, zegt Meppelink. “Daar werken we ook hard aan met de vakbond. Daarom vond ik het ook goed dat die Duitsers zich uitspraken. Persoonlijk zou ik mezelf niet zo snel als sporter op de voorgrond zetten in een politieke discussie. Ik focus me meer op mijn sportprestaties.”

Na de commotie is het bikiniverbod alsnog ingetrokken.

Esther Scholten

Lees ook:

Zal het toewijzen van het WK aan Qatar een historische vergissing blijken?

Opnieuw zijn er grote twijfels gerezen over de keuze voor Qatar als plek voor het WK in 2022, nadat The Guardian deze week becijferde dat er bij de bouw van voetbalstadions zeker 6500 gastarbeiders om het leven zijn gekomen.

Sport als bijdrage aan een betere wereld: De loze beloftes van de sportbobo’s

Niet alleen het WK voetbal in Qatar, ook de Winterspelen in Peking, volgend voorjaar, zijn omstreden. Het IOC heeft beloofd voortaan mensenrechten mee te wegen bij de toewijzing van olympische speelsteden. Dat heeft journalist Arend Hulshof vaker gehoord.

Alle ballen op Qatar, heeft een boycot van het WK voetbal zin?

Deze maand begint Oranje aan de kwalificatiewedstrijden voor het WK voetbal in Qatar, eind volgend jaar. Maar het feestje lijkt al bij voorbaat besmet door de recente roep om een boycot. En ja, er zijn veel argumenten om weg te blijven. Of zou sport een land toch kunnen veranderen?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden