Moet Nederland ook in Syrië meevechten tegen IS?

Nederland stelt zes F-16 vliegtuigen beschikbaar voor de strijd tegen Islamitische Staat (IS) in Irak. Beeld EPA

INTERVIEW Afgelopen woensdag hakte de regering de knoop door: Nederland gaat meedoen aan de strijd tegen Islamitische Staat in Irak. Het stelt daarvoor onder meer zes F16's ter beschikking. Maar vooralsnog mijdt Nederland het Syrische luchtruim, hoewel de Islamitische Staat zich van landsgrenzen niets aantrekt. Toch spreekt hoogleraar internationaal recht Nico Schrijver van een ''verstandige koers'. "De Nederlandse bijdrage is voornamelijk symbolisch."

De Nederlandse regering meent dat het in het geval van Syrië ontbreekt aan een volkenrechtelijke mandaat in de vorm van een resolutie van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties of een verzoek van de Syrische regering zelf. Volgens het regeerakkoord zou de regering zich ook kunnen beroepen op een humanitaire noodsituatie, maar dat doet zij (nog) niet.

Het besluit van de regering is niet onomstreden. Zo vindt CDA-fractieleider Buma dat Nederland gewoon mee moet doen, ook in Syrië. Anderen brengen naar voren dat de Nederlandse vliegtuigen toch niet rechtsomkeert kunnen maken, als de IS-strijders over de grens van Syrië vluchten?

Daarentegen spreekt PvdA-senator Nico Schrijver, hoogleraar internationaal recht, van een 'verstandige koers' van de Nederlandse regering. Hij spreekt nadrukkelijk als hoogleraar, niet als PvdA-senator. "De Tweede Kamer gaat in de eerste plaats over de politiek."

Niet geheel toevallig heeft de professor net de drukproeven voor zich liggen van zijn hoofdstuk in een internationaal boek over 'het geweldsverbod in het internationale verkeer' oftewel het verbod aan staten om zomaar geweld te gebruiken tegen elkaar. Schrijver: "Het is het belangrijkste beginsel uit het Handvest van de Verenigde Naties."

Maar er zijn uitzonderingen op dat verbod, legt Schrijver uit: een VN-resolutie, een verzoek van een land zelf of als sprake is van zelfverdediging. "In het geval van Irak is het niet moeilijk. Er ligt een verzoek van de Iraakse en Koerdische regeringen. Dat is voldoende. Het juridisch debat spitst zich toe op Syrië. Ik heb het nog niet gehoord of gelezen, een brief van de Verenigde Staten aan de VN is er nog niet of is althans nog niet gepubliceerd, maar ik vermoed dat de VS een beroep doen op zelfverdediging. Dan moeten ze wel aantonen dat er een heel erg acuut gevaar dreigt van aanslagen."

En dat argument moet dan eerst door de VN-Veiligheidsraad worden aanvaard?
"Nee, een mededeling aan de Veiligheidsraad is genoeg. Dan mag je door blijven gaan met het toepassen van geweld tot de Veiligheidsraad zelf maatregelen heeft genomen. Koeweit is een mooi voorbeeld. Toen dat land in 1990 werd ingelijfd door Sadam Hoessein werd een beroep gedaan door Koeweit, de VS en andere landen op zelfverdediging om in te grijpen. De Veiligheidsraad stelde toen eerst een economische boycot van Irak in. Dat schortte het recht op zelfverdediging even op. Irak kreeg op een gegeven moment nog 45 dagen de tijd om zich uit Koeweit terug te trekken. Toen dat niet gebeurde mocht er met geweld worden ingegrepen."

Is genocide of een humanitaire noodsituatie een rechtvaardiging van het gebruik van geweld?
"De Verenigde Staten gebruiken dat argument in elk geval niet. Er bestaan meningsverschillen over. Mag je aan de kant blijven staan als je ziet dat mensen massaal op drift raken of worden afgeslacht, zoals nu in Syrië en Irak? Sommigen vinden dat je met geweld mag optreden om die mensenrechtenschendingen te stoppen, als dat op een andere manier niet kan. Met dit argument werden in 1991 de Koerden en Sjiieten beschermd. Dat heeft destijds niet geleid tot protest van Rusland of China. Onder die omstandigheden is geweldsgebruik te rechtvaardigen, al blijft de route van de Veiligheidsraad te verkiezen."

Is het niet hypocriet van Nederland om niet mee te doen in Syrië? Door onze bijdrage stellen we de VS in staat zich meer te concentreren op dat land. Zo vechten we indirect toch mee.
"Dat vind ik geen sterk argument. De Nederlandse bijdrage is voornamelijk symbolisch. Zonder die bijdrage zijn de VS ook actief in Syrië."

Is de Veiligheidsraad van de VN eigenlijk niet verworden tot een machteloos orgaan? Militair ingrijpen in een ander land wordt vrijwel altijd getroffen door een veto van Rusland of China.
"Dat beeld is veel te eenzijdig. Zo nu en dan wordt er wel degelijk ingegrepen met instemming van Rusland en China. In Liberië, Ethiopië en Oost-Timor bijvoorbeeld en nu in Mali. Daar zitten de Chinezen zelfs met soldaten. Anderzijds worden VN-resoluties over het Israëlisch-Palestijnse conflict altijd door een veto van de VS getroffen. Het ligt echt niet altijd aan de Russen en Chinezen."

Nico Schrijver Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden