Jan/Daan

Moet de wetenschapper het volk overtuigen?

Jan Beuving. Beeld Maartje Geels

Ha Daan,
Deze week klapten de formatieonderhandelingen. Nota bene op het thema 'migratie', terwijl veel kiezers vermoedelijk juist ook vanwege het groene op GroenLinks zullen hebben gestemd. Het is maar afwachten of een andere coalitie beter rentmeesterschap van de aarde nastreeft.

Het klimaatvraagstuk, te elfder ure prominent op de campagneagenda verschenen, fascineert me in hoge mate. Het debat over het klimaatprobleem is misschien wel het belangrijkste dat gevoerd moet worden. Welk debat?, hoor ik je vragen. We zijn het er toch over eens dat er een probleem ís? Nou, lang niet iedereen. Een grote groep mensen 'gelooft' niet in klimaatverandering.

Daaronder overigens weinig wetenschappers. Het schijnt dat 97,5 procent van de (klimaat)wetenschappers het erover eens is dat de opwarming van de aarde door de mens veroorzaakt wordt, en dat die opwarming een grote bedreiging vormt voor ons voortbestaan. Maar die 2,5 procent die sceptisch(er) is, wordt ten volle benut door de 'tegenstanders'. Eén tegenstander kan net zo krachtig zijn als honderd voorstanders; het zaad van de twijfel ontkiemt in elke grond.

Gevolg is dat feitelijke waarnemingen in twijfel worden getrokken. Hoe kan dat, vraag je je af, want het is toch een feit? Maar feit is dat een feit lang niet altijd meer als feit wordt geaccepteerd. Mensen lijken alleen nog feiten te willen geloven die stroken met hun eigen geloof.

Nu is dat iets van alle eeuwen. Het duurt vaak tientallen jaren voor nieuwe wetenschappelijke inzichten breed gedragen worden. Maar anders dan vroeger heeft nu iedereen een stem die gehoord wordt. Op sociale media. Aan talkshowtafels. De wereld is een touchscreen groot. Het 'debat' wordt niet meer alleen door wetenschappers gevoerd; iedereen bemoeit zich ermee. Orde houden is onmogelijk geworden, en in een klas vol schreeuwers leert niemand iets.

Ik denk dat de wetenschap op een kruispunt in haar geschiedenis staat. Niet alleen wetenschappers moeten overtuigd worden van nieuwe inzichten, maar het hele volk. Het is dé uitdaging van de hedendaagse wetenschap, denk ik. Hoe gaan we die te lijf, Daan? Met geduld? Humor? Breder wetenschapsonderwijs? Meebewegen met de tegenstanders en een tegenspraak aantonen? Heb jij een idee?

(Tekst gaat verder onder de afbeelding) 

Daan van Eijk. Beeld Maartje Geels

Dag Jan,

Ik kan je vragen niet beantwoorden, want ik ben het niet helemaal met je eens. Ik vind het namelijk niet de taak van de wetenschapper om het volk te overtuigen. Volgens mij moet de wetenschap blijven doen wat ze al eeuwenlang doet: data verzamelen en hypotheses opstellen en testen. Als de hypothese juist blijkt te zijn wordt deze gedeeld en anders wordt hij verworpen. Wat er vervolgens met de getrokken conclusies gebeurt en wie er overtuigt of overtuigd moet worden, is wat mij betreft aan andere partijen in de samenleving.

Als het gaat om klimaatverandering wordt inderdaad steeds vaker gekeken naar wetenschappers. En dat komt volgens mij doordat de boodschap van klimaatverandering en de gevolgen daarvan zo ongemakkelijk en onheilspellend zijn. Wij zullen allemaal onze huidige levensstijl moeten aanpassen om dit probleem te lijf te gaan. En van nature is de mens nou eenmaal niet al te bereid om te veranderen. Dus kijkt het individu naar de overheid, de overheid wijst naar het bedrijfsleven en het bedrijfsleven zegt: de burger vraagt, dus wij leveren. Aan dat patroon valt niet eenvoudig te ontkomen. Veel gemakkelijker is het dan om de brenger van de boodschap, de wetenschapper in dit geval, nogmaals te bevragen en deze zelfs in twijfel te trekken.

Ook interessant en onderdeel van dit struisvogelgedrag: in plaats van het te hebben over klimaatverandering (wereldwijde temperatuurstijging is een feit) en te proberen er iets tegen te doen, wordt de discussie erover steeds troebeler. Zoals je zelf al zegt: die 97,5 procent (de nauwkeurigheid van dat halve procentje, is dat echt zo belangrijk terwijl onze huidige levensstijl op aarde bedreigd wordt?) gaat over de vraag of de mens verantwoordelijk is voor de temperatuurstijging. Ik denk dan: leuk om te weten, maar laten we er iets aan gaan doen, in plaats van er een whodunit van te maken.

Toch ben ik hoopvol: de gevolgen van klimaatverandering worden steeds duidelijker zichtbaar, en over enkele decennia zijn de fossiele brandstoffen sowieso op. Nieuwe oplossingen zijn onvermijdelijk.

Wel is het inderdaad jammer dat er geen groene coalitie lijkt te komen die daarin een voortrekkersrol kan spelen.

Daan van Eijk en Jan Beuving vormden samen het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en speelt vanaf september zijn nieuwe theaterprogramma 'Raaklijn'. Daan is natuurkundige en werkt bij Nikhef, het instituut voor subatomaire fysica. Om de week stellen zij hier een vraag. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden